Reuters agentligining maxfiy hujjatlar bilan tanishishiga ko'ra, Anthropic AQSh fond bozorida ro'yxatdan o'tishga tayyorlanmoqda va taxminan $2 trillion baholashni maqsad qilgan. Bu amalga oshsa, tarixdagi eng yirik IPO bo'ladi.

Kompaniya iyun oyida AQSh Qimmatli qog'ozlar va birja komissiyasiga (SEC) maxfiy tartibda ariza topshirgan, biroq hujjatlar hali ommaga oshkor etilmagan. Reuters'ning ko'rgan prospekti esa laboratoriya iqtisodiyotining shu paytgacha yashirin bo'lgan manzarasini ochdi: ulkan daromad o'sishi, ulkan zararlar va — eng asosiysi — o'n yillik davrda yarim trillion dollardan ortiq hisoblash quvvati majburiyatlari.

Asosiy raqamlar: $4,6 mlrd daromad, $42 mlrd zarar

Prospektga ko'ra, Anthropic 2025-yilda qariyb $4,6 mlrd daromad olgan — bu o'tgan yilga nisbatan taxminan 12 baravar o'sish demakdir. Shu bilan birga kompaniya $42 mlrd sof zarar ko'rgan. Bu raqam qo'rqinchli ko'rinsa-da, uning qariyb $34 mlrd'i kelajakda aksiyalarga aylanishi mumkin bo'lgan moliyalashtirish vositalari qiymatining oshishini aks ettiruvchi naqd pulsiz buxgalteriya yozuvi — ya'ni biznesni yuritish uchun sarflangan real pul emas.

Bu yozuvlarni hisobga olmaganda operatsion zarar $8,06 mlrd'ni tashkil etgan. Hisoblash va infratuzilma xarajatlari $7,33 mlrd — 2024-yilga nisbatan uch baravar ko'p va jami $12,65 mlrd operatsion xarajatlarning deyarli 58% ini tashkil qiladi. Yil oxirida kompaniyaning naqd pul va qisqa muddatli investitsiyalari $20,28 mlrd bo'lgan.

$518 milliard: bekor qilib bo'lmaydigan kelishuvlar

Prospektning eng shov-shuvli qismi — Anthropic olti hamkor bilan o'n yil ichida AI infratuzilmasiga kamida $518 mlrd sarflashni rejalashtirayotgani. Bu tarixdagi eng yirik AI qurilish majburiyatlaridan biri. Uning qariyb 80% i bekor qilib bo'lmaydi yoki xizmatlardan foydalanishdan qat'i nazar to'lanishi shart.

Kompaniya uzoq muddatli infratuzilma majburiyatlari doirasida 7–10 yil davomida Google'ga kamida $111,1 mlrd, Amazon'ga $110 mlrd va Microsoft'ga $31,4 mlrd to'lashga rozi bo'lgan — «foydalanishdan qat'i nazar». Google bilan kelishuv 2026-yil apreldan 2033-yil iyulgacha, Amazon bilan 2026-yil maydan 2036-yil aprelgacha amal qiladi. Hujjatda to'g'ridan-to'g'ri yozilgan: «Agar haqiqiy xarajatimiz kam bo'lsa, farqni Google'ga to'lashimiz shart» — Amazon bilan ham xuddi shunday shart amal qiladi.

Alohida qatorda — Broadcom bilan bog'liq uskunalar lizingi bo'yicha qariyb $161,2 mlrd majburiyat; u ham deyarli bekor qilib bo'lmaydi (faqat defolt holatida). Microsoft bilan $31,4 mlrd'lik kelishuv (2026-yil noyabrdan 2033-yil maygacha) faqat Microsoft'ning tuzatilmagan jiddiy shartnoma buzilishi holdagina bekor qilinishi mumkin.

Qo'shimcha hamkorlar: xAI va AMD

Prospektda Elon Musk'ning xAI kompaniyasi bilan ham kelishuvlar oshkor etildi: 2029-yilgacha Nvidia chiplariga asoslangan hisoblash quvvati uchun $84,5 mlrd'gacha xarajat — biroq bu majburiyatlar 90 kunlik ogohlantirish bilan asosan bekor qilinishi mumkin. Shuningdek, AMD Anthropic aksiyalaridan $5 mlrd'gacha sotib olishga va $20 mlrd'dan ortiq hisoblash quvvati yetkazib berishga majburiyat olgan.

Nega bunday shartlarga rozi bo'lishdi?

Anthropic investorlarga bu majburiyatlar zarurligini shunday izohlaydi: hisoblash quvvatiga kirish AI rivojlanishining asosiy chekloviga aylanmoqda — kelajakda ilg'or AI tizimlariga talab mavjud taklifdan oshib ketishi va «asosan hisoblash quvvatlarining mavjudligi bilan cheklanishi» kutilmoqda. Boshqacha aytganda, laboratoriya kelajakdagi GPU tanqisligidan hozir — narxi qanday bo'lishidan qat'i nazar — sug'urtalanmoqda.

Kompaniya asta-sekin «faqat bulut» modelidan voz kechib, o'z data-markazlari va to'g'ridan-to'g'ri ijaraga olingan chiplar sari o'tayotganini ham ma'lum qilgan. Bu — infratuzilma ustidan nazoratni kuchaytirish va uzoq muddatda xarajatlarni optimallashtirish harakati.

Ikki qirrali qaramlik: hamkorlar ham raqiblar

Hujjatning eng ochiq joylaridan biri — yirik texnologiya kompaniyalariga qaramlik xavfi. Amazon, Google va Microsoft bir vaqtning o'zida investor, mijoz, bulut provayderi, distribyutor VA raqib sifatida maydonda — ular o'zlarining AI modellarini ham rivojlantirmoqda. Prospektda bu manfaatlarning «Anthropic manfaatlari bilan to'liq mos kelmasligi mumkin»ligi tan olingan.

Raqamlar qaramlik darajasini ko'rsatadi: 2025-yilda daromadning 47% i Amazon va Google orqali o'tgan savdodan kelgan (2024-yilda 32% edi). Daromadning qariyb choragi bor-yo'g'i ikki mijoz hissasiga to'g'ri keladi, ko'plab yirik mijozlar esa uzoq muddatli shartnomalar bilan bog'lanmagan — ular istalgan vaqtda xarajatlarni qisqartirishi mumkin. «Agar uchinchi tomonlardan oladigan hisoblash quvvatimiz cheklansa, narxi oshirilsa yoki to'xtatilsa... biznesimiz, moliyaviy ahvolimiz jiddiy zarar ko'rishi mumkin», — deyiladi hujjatda.

IPO hujjatidagi ogohlantirish: AI'ning qora ssenariysi

Anthropic odatdagi «risk omillari» bo'limidan ancha ochiqroq yozgan. Kompaniya keng ko'lamda joriy etilgan AI kuch va boylikni jamiyatga zarar yetkazadigan hamda geosiyosiy tartibni beqarorlashtiradigan darajada jamlashi mumkinligini tan olgan. Shuningdek, agentli AI texnologiyasi «jiddiy va oldindan aytib bo'lmaydigan huquqiy xavflar» tug'dirishi qayd etilgan.

«Keng ko'lamda joriy etilgan sun'iy intellekt kuch va boylikni jamiyatga zarar yetkazadigan va geosiyosiy tartibni beqarorlashtiradigan darajada jamlashi mumkin». — Anthropic IPO prospekti (Reuters)

Bu ogohlantirishlar bosh direktor Dario Amodei'ning shu oyda soha vakillarini AI imkoniyatlarini chiqarish sur'atini sekinlashtirishga chaqirig'i fonida yangradi — xavfsizlikka chaqiriq va agressiv kengayish o'rtasidagi ziddiyat IPO'ning asosiy dramasi bo'ladi.

Stargate bilan poyga: yarim trillionlik klub

$518 mlrd'lik reja ko'lami OpenAI'ning Stargate loyihasi bilan solishtirilmoqda — $500 mlrd'lik AI infratuzilma rejasi, xarajatlari OpenAI, SoftBank, Oracle va MGX o'rtasida taqsimlanishi kutilmoqda. Ikkala loyiha ham bir haqiqatni tasdiqlaydi: frontier AI poygasi endi modellar arxitekturasi uchun emas, gigavattlab elektr va millionlab chiplar uchun kurashga aylangan.

Eslatma: saytimizda avvalroq yoritilgan Broadcom kelishuvi ham aynan shu prospektdan chiqqan — Broadcom Anthropic'ga $42 mlrd'gacha qarz berishga rozi bo'lgani haqida alohida maqolamiz bor.

O'zbekiston konteksti

Bu xabar Toshkent uchun uzoqdek tuyulishi mumkin, ammo unda O'zbekiston AI strategiyasi uchun to'g'ridan-to'g'ri xulosalar bor.

Birinchidan, kelajakdagi AI raqobati modellar uchun emas, hisoblash quvvati uchun bo'ladi. Anthropic'ning $518 mlrd'lik «oldindan to'lovi» shuni ko'rsatadiki, GPU va elektr quvvati — XXI asrning nefti. O'zbekistonning arzon elektr energiyasi va quyosh salohiyati bu poygada real aktiv bo'lishi mumkin — agar ular data-markaz infratuzilmasi strategiyasiga aylantirilsa.

Ikkinchidan, qaramlik darsi: hatto Anthropic ham Amazon, Google va Microsoft'ga shunchalik qaramki, buni o'z investorlariga risk sifatida tan olmoqda. Mahalliy AI loyihalar uchun xulosa — yagona bulut provayderiga to'liq qaram bo'lmaslik, gibrid va mahalliy infratuzilma variantlarini saqlash.

Uchinchidan, ochiqlik standarti: Anthropic zarar va majburiyatlarini shunchalik batafsil oshkor etgani bozor ishonchini mustahkamlaydi. O'zbekiston startaplari investorlar oldida shunday ochiqlikni o'rganishi — ayniqsa xalqaro sarmoya jalb qilishda — katta ustunlik beradi.