Environmental Defense Fund (EDF) va tadqiqot kompaniyasi Atlas Public Policy 2026-yil 13-oktabrda “An Inflection Point for the U.S. Power Sector” (“AQSH energetika sektorida burilish nuqtasi”) nomli hisobotni eʻlon qildi. Hujjatda yillar davomida toza energiya quvvatlari oʻsib borganidan soʻng AQSHda yangi elektr quvvati loyihalari quvurining qazilma yoqilgʻi tomon keskin burilayotgani qayd etilgan. 2024-yilda ishga tushirilgan yangi elektr quvvatning atigi 5% i qazilma yoqilgʻi manbalariga toʻgʻri kelgan boʻlsa, hozir ishlab chiqilayotgan loyihalar orasida bu ulush taxminan 30% ni tashkil etmoqda — bu 2016-yildan beri qayd etilgan eng yuqori daraja. The Verge nashri 2026-yil 19-oktabrda bu hisobotni yoritib, AQSH oʻn yillikda kuzatilmagan miqyosda qazilma yoqilgʻi infratuzilmasini qurayotganini yozdi.
Hisobotning asosiy topilmalari
Hisobotda keltirilgan raqamlar burilish miqyosini koʻrsatadi. Ishlab chiquvchilar 2026–2030-yillarda taxminan 68 gigavatt yangi qazilma yoqilgʻi quvvatini qurishni rejalashtirmoqda. Bu koʻrsatkich atigi olti oy ichida 45% ga oʻsgan. Rejalashtirilgan yangi qazilma yoqilgʻi quvvatining deyarli barchasi tabiiy gaz elektr stansiyalariga toʻgʻri keladi — hisobotda aynan tabiiy gaz asosiy yoʻnalish sifatida koʻrsatilgan. Boshqacha aytganda, ishlab chiquvchilarning qazilma yoqilgʻi boʻyicha rejalari yarim yil ichida deyarli bir yarim baravarga kengaygan.
Hisobot mualliflari joriy loyihalar belgilangan reja boʻyicha ishga tushsa, 2030-yilda tarmoqqa ulanadigan yangi elektr quvvatning taxminan 70% i qazilma yoqilgʻi, asosan tabiiy gaz hisobiga boʻlishi mumkinligini qayd etadi. Mualliflarning taʻkidlashicha, bu koʻrsatkich joriy loyihalarning barchasi belgilangan reja boʻyicha amalga oshirilishi shartiga asoslanadi. Bu koʻrsatkich hisobotning asosiy topilmalari qatorida keltirilgan.
Alohida eʻtibor koʻmir quvvatlariga qaratilgan. Zavod egalari 2025-yilda 8,5 gigavatt koʻmir quvvatini yopishni rejalashtirgan boʻlsa-da, yil yakunida amalda 1 gigavattdan kam quvvat yopilgan — yaʻni rejalashtirilgan yopilishlarning juda kichik qismigina amalga oshgan. Hisobotda bu 2009-yildan beri kuzatilgan eng past koʻrsatkich ekani aytiladi. Shu bilan birga Tramp maʻmuriyati koʻmir obyektlarini qoʻllab-quvvatlash uchun $850 mln ajratilishini eʻlon qildi — bu mablagʻlar qatorida ikkita taklif etilayotgan yangi koʻmir zavodi ham bor.
Elektrga talab nega oʻsmoqda
The Verge nashri 2026-yil 19-oktabrda hisobotga tayanib yozishicha, AQSH oʻn yillikda kuzatilmagan miqyosda qazilma yoqilgʻi infratuzilmasini qurmoqda, qayta tiklanuvchi energiya manbalarining oʻsishi esa sekinlashmoqda. Nashrning qayd etishicha, elektr energiyasiga boʻlgan talab oʻn yildan ortiq davr ichidagi eng tez surʻatda oʻsmoqda — tarmoqqa tobora koʻproq maʻlumotlar markazlari, zavodlar va elektromobillar ulanmoqda.
“The US is building more fossil fuel infrastructure than it has in a decade while renewable energy growth slows, with electricity demand climbing faster than it has in more than a decade as more data centers, factories and electric vehicles plug into the grid.” — The Verge, 2026-yil 19-oktabr
EDF hisobotida ham oʻsayotgan elektr talabining bir qismi maʻlumotlar markazlarining jadal kengayishi bilan bogʻliqligi koʻrsatilgan. Talabning oʻsishi quvurda qazilma yoqilgʻi ulushining koʻpayishi bilan bir vaqtda kechmoqda.
Iqtibosda sanab oʻtilgan omillar — maʻlumotlar markazlari, zavodlar va elektromobillar — tarmoqqa ulanishda davom etayotgani ham nashrda qayd etilgan. Hisobotga tayangan holda The Verge elektr talabining oʻn yildan ortiq davr ichidagi eng tez surʻatda oʻsayotganini taʻkidlaydi.
Siyosatdagi burilish
Hisobot mualliflari quvur tarkibining oʻzgarishida federal siyosat ham rol oʻynayotganini koʻrsatadi. Tramp maʻmuriyati shamol va quyosh energiyasi uchun soliq imtiyozlarini bekor qildi. Shuningdek, maʻmuriyat toza energiya sohasidagi loyihalarning ayrimlarini bloklamoqda yoki ularning amalga oshirilishini kechiktirmoqda. Yopilishi rejalashtirilgan koʻmir zavodlarining ishlashini davom ettirish majburiy qilindi, qazilma yoqilgʻiga yoʻnaltirilgan sarmoyalar esa davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanmoqda. Hisobotda sanab oʻtilgan bu choralar — soliq imtiyozlarining bekor qilinishi, toza energiya loyihalarining bloklanishi yoki kechiktirilishi, koʻmir zavodlari faoliyatining majburiy davom ettirilishi va qazilma yoqilgʻiga sarmoyalarning qoʻllab-quvvatlanishi — birgalikda quvur tarkibining qazilma yoqilgʻi tomon burilishini kuchaytirayotgani qayd etilgan.
Narxlar nisbati
Hisobotning asosiy topilmalari orasida ishlab chiqarish narxlari ham keltirilgan. Unga koʻra, yangi shamol stansiyalari va yirik quyosh elektr stansiyalarining umr boʻyi oʻrtacha narxi megavatt-soatiga taxminan $68–69 ni tashkil etadi. Yangi kombinatsiyalangan siklli tabiiy gaz elektr stansiyasi uchun xuddi shu koʻrsatkich $90 atrofida qayd etilgan. Hisobot mualliflari bu narxlarni hujjatning asosiy topilmalari qatorida keltirgan. Yaʻni hisobotdagi hisob-kitobga koʻra, yangi shamol va quyosh quvvatlari umr boʻyi narxda tabiiy gazga nisbatan arzonroq chiqmoqda.
