The Wall Street Journal 2026-yil 5-oktabrda chop etgan xabarga koʻra, soʻrovda qatnashgan qariyb 400 ta kompaniyaning atigi 11%i SI xarajatlarini aniq oldindan hisoblay olgan. Qolgan 89%i — deyarli har 10 kompaniyadan 9 tasi — SI xizmatlariga qancha sarflashini aniq bashorat qila olmagan. Nashr buning sababi sifatida SI modellari token isteʻmoli va yakuniy hisobning buyruqdan buyruqqa keskin farq qilishini koʻrsatgan. Soʻrov yaqinda oʻtkazilgan; uning natijalari WSJʻning texnologiya boʻlimida eʻlon qilingan.
Kompaniyalar xarajatlarni kamaytirish maqsadida odatda roʻyxatdagi narxi arzonroq modellarni tanlaydi: token narxi past boʻlsa, umumiy hisob ham past boʻladi, degan mantiq bilan. Biroq Stanford universiteti, Carnegie Mellon universiteti, UC Berkeley va Microsoft Research olimlarining yangi tadqiqoti bu mantiq har doim ham ishlamasligini koʻrsatdi: ayrim hollarda arzonroq model aksincha qimmatga tushadi.
Tadqiqot qanday oʻtkazildi
Olimlar turli narx toifasidagi modellarni 6 800 dan ortiq vazifadan oʻtkazdi. Har bir vazifada modellar juftliklar shaklida taqqoslandi: arzonroq va qimmatroq model bir xil buyruqni bajardi, soʻng har ikkisining umumiy token sarfi va yakuniy narxi solishtirildi. Bunday juftlikli taqqoslashlar natijasida 32% holatda roʻyxatdagi narxi past boʻlgan modelning jami xarajati yuqori narxli modelnikidan oshib ketgan.
Tadqiqotchilar bu hodisani "narx teskari hodisasi" deb atagan. Ayrim juftliklarda teskari farqning kattaligi 28 baravargacha yetgan — yaʻni eng keskin holatlarda arzonroq deb tanlangan modelning yakuniy hisobi qimmatroq modelnikidan 28 baravar yuqori chiqqan. Tadqiqotchilarning taʻkidlashicha, roʻyxatdagi narx faqat bitta tokenning narxini koʻrsatadi; yakuniy hisob esa modelning muayyan vazifada jami qancha token sarflashiga bogʻliq. Shu sababli arzon token har doim ham arzon yakuniy hisob degani emas.
Ish "The Price Reversal Phenomenon: When Cheaper Reasoning Models Cost More" sarlavhasi bilan 2026-yil 28-mayda arXiv preprint serverida — 2603.23971v2 raqami bilan — eʻlon qilingan. WSJ 2026-yil 5-oktabrdagi xabarida aynan shu ishning natijalariga tayangan. Mualliflar — Lingjiao Chen va uning hamkasblari; ular Stanford universiteti, UC Berkeley, Carnegie Mellon universiteti hamda Microsoft Researchʻdan.
Bir buyruq — ikki hisob
WSJ keltirgan amaliy misolda farq yaqqol koʻrinadi. Qimmatroq Gemini 3.1 Pro modeli berilgan buyruqni 85 qadamda bajarib, jami $1 sarflagan. Xuddi shu buyruq arzonroq Gemini 3 Flash modeliga berilganda u deyarli 1 000 qadam — qadamlar soni boʻyicha deyarli 12 baravar koʻp — yurgan va yakunda vazifani bajara olmagan. Shunga qaramay, sarflangan tokenlar $14 ga yetgan va bu summa hisobda qolgan.
Boshqacha aytganda, arzonroq model bu holatda 14 baravar qimmatga tushgan, ustiga vazifani oxirigacha bajara ham olmagan. Bu misol tadqiqotning asosiy xulosasini yakka holatda koʻrsatadi: arzonroq model nafaqat koʻproq qadam yurgan, balki har bir qadamda token sarflagan — natijada $1 lik vazifa $14 ga aylangan.
Sabab — oʻylash tokenlari
Tadqiqot mualliflari hodisaning asosiy sababini fikrlovchi modellar (reasoning models) ishlatadigan oʻylash tokenlari (thinking tokens) miqdorining keskin farq qilishida koʻrmoqda. Bitta soʻrovga javob berishda turli modellar sarflaydigan oʻylash tokenlari miqdori 900% gacha farq qiladi. Roʻyxatdagi token narxi past boʻlsa ham, model javobni shakllantirish uchun qancha koʻp "oʻylasa", yakuniy hisob shuncha yuqori chiqadi.
Gemini misolida ham aynan shu mexanizm koʻrinadi: arzonroq model 85 qadam oʻrniga deyarli 1 000 qadam yurgan — yaʻni javobni shakllantirish uchun ancha koʻp oʻylash tokeni sarflagan. Qimmatroq model esa kamroq "oʻylab", vazifani tezroq va arzonroq bajargan. Bundan tashqari, bir xil soʻrovni qayta-qayta yuborishda ham natija barqaror emas: takroriy urinishlarda sarflangan token miqdori 9,7 baravargacha oʻzgaradi. Yaʻni bir xil buyruqning oʻzi har safar turlicha "narxlanishi" mumkin. Shu ikki omil birgalikda alohida soʻrov narxini oldindan aniq bashorat qilishni tubdan qiyinlashtiradi — mualliflar aynan shunday xulosaga kelgan.
Kompaniyalar javobi
Google vakili WSJʻga bergan izohida buyruq darajasidagi oʻzgaruvchanlik SIʻning ajralmas xususiyati ekanini aytgan. Uning soʻzlariga koʻra, kompaniya mijozlarga xarajat limitlari va moslashuvchan tarif rejalarini taklif qiladi.
"Buyruq darajasidagi oʻzgaruvchanlik SIʻning ajralmas xususiyati", — dedi Google vakili WSJʻga bergan izohida. Uning qoʻshimcha qilishicha, kompaniya mijozlarga xarajat limitlari va moslashuvchan tarif rejalarini taklif qiladi.
