2026-yil 14-oktabrda AQShning sakkiz shtati — Ayova, Kanzas, Nebraska, Gʻarbiy Virjiniya, Arkanzas, Arizona, Aydaho va Montana — OpenAI kompaniyasiga qarshi sudga daʻvo kiritdi. Har bir shtat mamlakatning turli sudlarida alohida ariza topshirdi. Reuters xabariga koʻra, daʻvolarda ChatGPT bolalarga zarar yetkazgani aytiladi: shtatlar chat-bot bolalarni oʻz-oʻziga yoki boshqalarga zarar yetkazishga undaganini daʻvo qilmoqda va OpenAIʻni ChatGPTʻni ishlab chiqishda xavfsizlikdan koʻra foydani qonunga xilof ravishda ustun qoʻyganlikda ayblamoqda.
Daʻvolar 2026-yil 14-oktabrda kiritildi va ularning barchasi bir xil markaziy ayblov atrofida birlashadi: ChatGPT bolalar uchun xavf tugʻdirgan, kompaniya esa bu xavf haqida isteʻmolchilarni ogohlantirmagan. Shtatlar chat-bot bolalarni oʻz-oʻziga yoki boshqalarga zarar yetkazishga undagani haqidagi daʻvoni daʻvo hujjatlarining asosiy qismiga qoʻygan.
Reutersʻga koʻra, sakkiz shtatning har biri daʻvoni oʻz hududidagi sudga topshirgan — shuning uchun ishlar mamlakat boʻylab turli sudlarda alohida yuritiladi. Daʻvolarning barchasida bir xil ayblovlar takrorlanadi: chat-bot bolalarga zarar yetkazgan, kompaniya esa xavf haqida ogohlantirmagan.
Daʻvolarning huquqiy asosi
The Verge xabariga koʻra, daʻvolar toʻplamida OpenAI mahalliy isteʻmolchilarni himoya qilish qonunlarini buzganlikda ayblanmoqda: kompaniya ChatGPT xavfi haqida mijozlarni ogohlantirmagani aytiladi. Isteʻmolchilarni himoya qilish qonunlari kompaniyalardan mahsulot yoki xizmat bilan bogʻliq xavflar haqida xaridorni oldindan ogohlantirishni talab qiladi — shtatlarning pozitsiyasiga koʻra, OpenAI aynan shu majburiyatni bajarmagan.
Bunday qonunlar har bir shtatda alohida amal qiladi — shuning uchun sakkiz shtatning har biri oʻz sudida alohida daʻvo kiritgan. Daʻvolarning mazmuni oʻxshash boʻlsa-da, ular rasmiy jihatdan mustaqil ishlar sifatida yuritiladi.
Daʻvolarda taʻkidlanishicha, OpenAI ChatGPTʻni ishlab chiqishda xavfsizlikdan koʻra foydani qonunga xilof ravishda ustun qoʻygan. Shtatlar aynan shu qarorni daʻvolarning markaziy ayblovlaridan biri sifatida koʻrsatmoqda: ularning fikricha, kompaniya mahsulotni rivojlantirishda foyda manfaatlarini birinchi oʻringa qoʻygan.
Daʻvo hujjatlarida oʻsmirlar va kattalarning oila aʻzolari tomonidan kiritilgan alohida daʻvolar keltirilgan: ularda chat-bot ularning yaqinlari oʻlimida rol oʻynagani daʻvo qilingan. Bu daʻvolar avvalroq alohida kiritilgan boʻlib, endi shtatlar ularni oʻz daʻvolariga asos sifatida keltirmoqda va kompaniya mijozlarni ChatGPT xavfi haqida ogohlantirmaganini taʻkidlamoqda.
"Daʻvolar toʻplamida OpenAI mahalliy isteʻmolchilarni himoya qilish qonunlarini buzganlikda — ChatGPT xavfi haqida mijozlarni ogohlantirmaganlikda ayblanmoqda; hujjatlarda oʻsmirlar va kattalarning oila aʻzolari chat-bot ularning yaqinlari oʻlimida rol oʻynaganini daʻvo qilgan holatlar keltirilgan." — The Verge
Muvofiqlashtirilgan shtatlar harakati
The Verge qayd etishicha, yangi daʻvolar OpenAIʻga qarshi shtat darajasidagi muvofiqlashtirilgan huquqiy harakatlar toʻlqinini bildiradi. Reutersʻga koʻra, daʻvo kiritgan sakkiz shtat — Ayova, Kanzas, Nebraska, Gʻarbiy Virjiniya, Arkanzas, Arizona, Aydaho va Montana — mamlakatning turli hududlarini qamrab oladi. Ularning bir kunda — 2026-yil 14-oktabrda — alohida-alohida sudga murojaat qilgani jarayonning muvofiqlashtirilgan xarakterini koʻrsatadi.
Daʻvolardagi markaziy ayblovlardan biri — OpenAI ChatGPTʻni ishlab chiqishda xavfsizlikdan koʻra foydani qonunga xilof ravishda ustun qoʻygani. Shtatlar kompaniya ishlab chiqish jarayonida foyda manfaatlarini xavfsizlik choralaridan yuqori qoʻyganini taʻkidlamoqda; bu pozitsiya daʻvo hujjatlarida alohida oʻrin egallaydi.
Daʻvolar mamlakat boʻylab turli sudlarga kiritilgani sababli har bir ish alohida sudda koʻriladi, biroq ularning barchasi bir xil ayblovlar toʻplamiga — bolalarga zarar, ogohlantirishning yoʻqligi va isteʻmolchilarni himoya qilish qonunlarining buzilishiga asoslanadi.
Daʻvolar toʻlqinining muvofiqlashtirilganligi ularning bir kunda kiritilgani bilan birga, ayblovlarning bir xilligida ham koʻrinadi: har bir daʻvoda bolalarga zarar, ogohlantirishning yoʻqligi va foydani xavfsizlikdan ustun qoʻyish ayblovlari takrorlanadi.
Daʻvo hujjatlarida keltirilgan holatlar
The Vergeʻga koʻra, yangi daʻvolar OpenAIʻni bolalarga zarar yetkazganlikda va ChatGPT xavfsizligi borasida mijozlarni chalgʻitganlikda ayblaydi. Shtatlar pozitsiyasiga koʻra, kompaniya chat-bot xavfsizligi haqida notoʻgʻri tasavvur uygʻotgan va real xavflar haqida mijozlarni ogohlantirmagan.
Daʻvolarda keltirilgan oila aʻzolarining daʻvolari oʻsmirlar va kattalarning yaqinlari vafoti bilan bogʻliq holatlarni qamrab oladi. Shtatlar shu holatlarni oʻz daʻvolariga asos sifatida keltirmoqda: ularning fikricha, ogohlantirishning yoʻqligi isteʻmolchilarni himoya qilish qonunlarining buzilishi hisoblanadi.
Daʻvolar hozircha dastlabki bosqichda: har bir shtatning ishi oʻz sudida alohida koʻriladi. Daʻvo hujjatlarida keltirilgan holatlar — oʻsmirlar va kattalarning oila aʻzolari tomonidan avvalroq kiritilgan daʻvolar — endi shtatlar darajasidagi jarayonlarning asosi sifatida foydalanilmoqda.
Bu — OpenAIʻning sud jarayonlari bilan birinchi toʻqnashuvi emas: avvalroq USA Today nashri kompaniyani sunʻiy intellektni oʻqitishda mualliflik huquqini buzganlikda ayblab sudga bergan edi (batafsil).
