AQSH federal huquq-tartibot organlari 1-oktabr, payshanba kuni Kaliforniyaning City of Industry shahridagi texnologiya kompaniyasi egasi Greg Luini (38 yosh) hibsga oldi. Unga AQSH eksport nazorati ostidagi, umumiy qiymati 300 million dollardan ortiq boʻlgan kompyuter serverlarini Xitoyga noqonuniy yetkazib berganlik aybi qoʻyilgan. Serverlarda sunʻiy intellekt (SI) ilovalarida keng ishlatiladigan, AQSHda ishlab chiqarilgan Nvidia grafik protsessorlari (GPU) oʻrnatilgan. Hibsga olish haqidagi xabarni AQSH Adliya vazirligi oʻsha kuni eʻlon qildi.
Hibsga olish tafsilotlari
Greg Lui — Earthmade Computer Inc. kompaniyasining egasi. AQSH Adliya vazirligining bildirishicha, u San-Gabriel shahri (Kaliforniya) fuqarosi boʻlib, "Yiu Kong Lui" nomi bilan ham tanilgan. Reuters xabariga koʻra, ayblanuvchi Los-Anjeles markazidagi federal okrug sudida juma kuni ilk sud majlisida qatnashishi kutilgan. Agentlikning yozishicha, ayblanuvchining oʻzi izoh berish uchun topilmagan, Earthmade Computer esa soʻrovga darhol javob bermagan. Adliya vazirligi Earthmadeʻni texnologiya kompaniyasi va yopiq aksiyadorlik jamiyati (closely held corporation) sifatida taʻriflagan.
Uch moddali ayblov xulosasi
29-sentabr, seshanba kuni federal katta hakamlar hayʻati Lui ustidan uch moddali ayblov xulosasini tasdiqladi. Birinchi modda — AQSHning Eksport nazorati islohoti toʻgʻrisidagi qonuni (Export Control Reform Act) va Eksport maʻmuriyati reglamenti (Export Administration Regulations) talablarini buzishga til biriktirish. Ikkinchi modda — mamlakatdan tashqariga kontrabanda qilish (outbound smuggling). Uchinchi modda — pul yuvishga til biriktirish. Birinchi ikki modda eksport nazorati rejimini chetlab oʻtish harakatlarining oʻziga, uchinchi modda esa bu harakatlar orqali olingan mablagʻlarning harakatiga tegishli. Ayblov xulosasi prokurorlar tomonidan katta hakamlar hayʻatiga taqdim etilgan dalillar asosida chiqarilgan va endi ish sud bosqichiga oʻtadi. Daʻvoga koʻra, birinchi modda eksport nazorati qonunlarini buzish rejasida ishtirok etishni, ikkinchi modda taqiqlangan tovarlarni mamlakatdan chiqarish harakatining oʻzini, uchinchi modda esa noqonuniy daromadlarni qonuniylashtirishga qaratilgan kelishuvni qamrab oladi.
Kontrabanda sxemasi qanday ishlagan
Prokurorlar daʻvosiga koʻra, 2023–2024 yillarda Lui va uning sheriklari Earthmade kompaniyasi orqali AQSH ishlab chiqaruvchilaridan eksport nazorati ostidagi tovarlarni sotib olgan. Xaridlarda oxirgi foydalanuvchi haqidagi soxta hujjatlar ishlatilgan — yaʻni serverlarning haqiqiy manzili va yakuniy oluvchisi yashirilgan. Serverlarda Nvidia A100 va H100 grafik protsessorlari oʻrnatilgan boʻlgan. Keyin bu uskunalar Malayziya va Singapurga joʻnatilgan — bu mamlakatlarda bunday litsenziya talab qilinmaydi — soʻngra Xitoyga noqonuniy qayta eksport qilingan. AQSH Tijorat vazirligi bergan litsenziya esa olinmagan. Adliya vazirligining bayonotiga koʻra, sxema aynan litsenziya talabini chetlab oʻtishga qaratilgan: tovarlar avval nazorat kuchsiz boʻlgan uchinchi mamlakatlarga chiqarilgan, keyin esa taqiqlangan manzilga yoʻnaltirilgan.
Pul oqimi: 176 million dollar
Ayblov xulosasiga koʻra, 2024-yilning yanvaridan oktyabrigacha Earthmade ikki Malayziya vositachi (transshipment) kompaniyalaridan 176 million dollardan ortiq mablagʻ olgan. Bunday kompaniyalar xalqaro savdoda tovarlarni bir mamlakatdan qabul qilib, boshqa manzilga yoʻnaltirish bilan shugʻullanadi; prokurorlar bu holatda ular kontrabanda zanjirining oraliq boʻgʻini boʻlganini daʻvo qilmoqda. Prokurorlar bu toʻlovlarni kontrabanda zanjirining moliyaviy izi sifatida koʻrsatmoqda. Bitta alohida xarid buyurtmasi 27 ta serverni qamrab olgan; ularda Nvidia H100 grafik protsessorlari boʻlib, buyurtma qiymati taxminan 7,6 million dollarni tashkil etgan. Yaʻni bitta partiyaning oʻrtacha narxi bir server uchun 280 ming dollardan oshgan. Mablagʻlar harakatining koʻlami va tartibi pul yuvish ayblovining asosini tashkil qilmoqda: prokurorlar kontrabandadan tushgan daromadning qonuniylashtirilgani haqida daʻvo qilmoqda.
Nvidiaʻning izohi
Nvidia bu ishda ayblanuvchi sifatida qayd etilmagan. Kompaniya Reuters orqali bergan bayonotida quyidagilarni bildirgan:
«Kontrabanda — yutqazadigan ish». Kompaniya bayonotida Nvidiaʻning huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorligi bu kabi holatlarning jinoiy taʻqib qilinishiga olib kelgani qayd etilgan — Nvidia matbuot xizmati.
Kompaniya oʻz mahsulotlarining noqonuniy aylanmasiga qarshi huquq-tartibot idoralari bilan ishlayotgani va bu hamkorlik natijasida ayblovlar qoʻzgʻatilganini taʻkidladi.
Taʻqiblar foni
Reuters qayd etishicha, Lui ishi AQSHning ilgʻor Amerika hisoblash texnologiyalarini Xitoyga noqonuniy yetkazib berishga qarshi qaratilgan federal taʻqiblar qatoriga kiradi. Agentlikning yozishicha, Vashington Pekinning harbiy salohiyatini kuchaytirishi mumkin boʻlgan chiplarni qoʻlga kiritishining oldini olishga intilmoqda va aynan shu siyosat doirasida ilgʻor hisoblash uskunalari eksport nazorati ostiga olingan. Bunday uskunalarni litsenziyasiz Xitoyga yetkazib berish federal jinoyat hisoblanadi. Ayblov xulosasida gap 300 million dollardan ortiq qiymatdagi serverlar haqida ketmoqda — bu summaga Nvidia A100 va H100 protsessorli koʻplab server partiyalari kiradi.
