Meta direktorlar kengashi kompaniya uchun yangi — ovoz berish huquqisiz, ochiq bozorda erkin savdo qilinadigan Class C oddiy aksiyalar sinfini yaratishni maʻqulladi. Bu qadam sunʻiy intellekt (SI) modellarini ishlab chiqish va ularga xizmat koʻrsatish uchun talab qilinadigan milliardlab dollarni kapital bozoridan jalb qilishga qaratilgan. Eʻlon 2026-yil 21-oktabrda kompaniyaning uchinchi chorak moliyaviy hisoboti bilan birga berildi, deb The Wall Street Journal xabar qildi.
Ovoz berish huquqisiz aksiya degani — uning egasi kompaniya foydasida ulushga ega boʻladi, lekin direktorlar kengashi saylovi yoki boshqa korporativ qarorlarda ovoz bermaydi. Bunday tuzilma asoschilar nazoratini saqlab qolgan holda bozordan katta mablagʻ jalb qilishning keng tarqalgan yoʻli hisoblanadi.
Yangi Class C sinf qanday ishlaydi
Yangi aksiyalar mavjud Class A (bir aksiyaga bir ovoz) va kuchaytirilgan ovoz huquqiga ega Class B aksiyalar egalari oʻrtasida dividend sifatida tarqatiladi. Amaldagi sana — 2027-yil 19-yanvar. Amaliy jihatdan bu Class A aksiya narxiga nisbatan 2:1 aksiya boʻlinishidek (stock split) taʻsir qiladi: har bir aksiyador qoʻshimcha Class C aksiyalarini oladi, lekin bu ularga qoʻshimcha ovoz bermaydi.
Boshqacha aytganda, boʻlinishdan keyin investorning qoʻlidagi aksiyalar soni koʻpayadi, aksiya narxi esa shunga mos ravishda pastlanadi — umumiy bozor qiymati oʻzgarmaydi. Farq shundaki, yangi chiqarilayotgan aksiyalar ovoz berish huquqini oʻz ichiga olmaydi, shuning uchun kompaniyadagi ovozlar balansi avvalgidek qoladi.
Muhimi — bu oʻzgarish bosh direktor Mark Zukerbergning ovoz nazoratiga yoki boshqa aksiyadorlarning ovoz kuchiga taʻsir qilmaydi. Meta bayonotida yangi sinf kompaniyaning muvaffaqiyatini taʻminlagan asoschi boshqaruv modelini davom ettirishini taʻkidladi:
"will continue the founder-led model that has driven the companyʻs success since its inception"
— Meta bayonoti (The Wall Street Journal orqali). Bunday tuzilma asoschilarning nazoratini saqlab qolgan holda bozordan qoʻshimcha kapital jalb qilish imkonini beradi: investorlar kompaniya oʻsishida moliyaviy jihatdan ishtirok etadi, lekin boshqaruvdagi ovoz taqsimoti oʻzgarmaydi. Class C aksiyalari ochiq savdoda yurishi ularning likvidligini taʻminlaydi — yaʻni, investorlar ularni birjada erkin sotib olishi va sotishi mumkin boʻladi.
Uchinchi chorak hisoboti: daromad rekord, foyda kutilgandan past
Meta 2026-yil uchinchi choragida 64,6 milliard dollar daromad qayd etdi — bu oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 26 foizga koʻp va tahlilchilar kutilmalaridan yuqori natija. Biroq sof foyda atigi 9,8 milliard dollarni tashkil etdi, tahlilchilar esa 17,2 milliard dollar kutgandi. Farqning asosiy sababi — ijtimoiy tarmoqlardan zarar koʻrganlar boʻyicha sud kelishuvi bilan bogʻliq 9,9 milliard dollarlik bir martalik huquqiy xarajat.
Yaʻni, agar bu bir martalik xarajat boʻlmaganda edi, choraklik foyda tahlilchilar prognoziga ancha yaqin chiqqan boʻlardi. Shu bilan birga Meta toʻrtinchi chorak daromadini 73-76 milliard dollar oraligʻida prognoz qildi: yuqori chegara tahlilchilar kutilmalaridan yuqori.
SI uchun kapital xarajatlar yana oshirildi
Kompaniya 2026-yil uchun kapital xarajatlar prognozining pastki chegarasini 130 milliard dollardan 135 milliard dollarga koʻtardi; yuqori chegara 145 milliard dollarda oʻzgarishsiz qoldi. Bu mablagʻlarning katta qismi maʻlumotlar markazlari va SI modellarini oʻqitish infratuzilmasiga yoʻnaltirilmoqda — yaʻni, aynan Class C aksiyalari orqali moliyalashtirilishi rejalashtirilayotgan yoʻnalish.
Chorakning yana bir diqqatga sazovor koʻrsatkichi — erkin pul oqimi (free cash flow) 2,1 milliard dollar manfiy boʻldi. Bu kompaniya birjaga chiqqanidan beri birinchi manfiy chorak: yaʻni, Meta tarixida ilk bor chorak davomida sarflagan mablagʻi topgan pulidan koʻp boʻldi. Sabab — aynan SI infratuzilmasiga yoʻnaltirilayotgan rekord darajadagi kapital xarajatlar. Meta moliya direktori 2027-yilga ham agressiv sarmoya davom etishini bildirdi — kompaniya SI poygasida xarajatlarni qisqartirish niyatida emas.
Bozor reaksiyasi
Eʻlon ortidan Meta aksiyalari savdo sessiyasidan keyingi savdolarda qariyb 4 foizga koʻtarildi. Investorlar bir tomondan katta huquqiy xarajat va manfiy pul oqimini, ikkinchi tomondan esa kuchli daromad oʻsishi va ijobiy chorak prognozini baholamoqda. Kuchli daromad va kelgusi chorak uchun yuqori prognoz bozordagi ishonchni saqlab qoldi.
Class C aksiyalarining yaratilishi esa kompaniyaga Zukerberg nazoratini buzmagan holda SI infratuzilmasi uchun yangi moliyalashtirish kanalini ochadi. Aksiyalar 2027-yil yanvarida tarqatilgach, Meta ularni bozorda sotish orqali SI modellarini rivojlantirish va ularga xizmat koʻrsatish uchun qoʻshimcha kapital toʻplash imkoniga ega boʻladi.
Kompaniyaning SI sohasidagi boshqa qadamlarini saytimiz arxivida kuzatish mumkin.
