OpenAI 2026-yil 5-oktabr, dushanba kuni Yevropa Ittifoqida (YeI) ChatGPT va Codex yaratgan matnlarga koʻrinmas suv belgisi qoʻyishni boshlashini eʻlon qildi. Kompaniyaning bildirishicha, bu qadam YeI sunʻiy intellekt (SI) toʻgʻrisidagi qonunining shaffoflik talablariga muvofiqlik uchun qilinmoqda va texnologiya kelgusi haftalarda bosqichma-bosqich joriy etiladi.
YeI SI qonunining shaffoflik qoidalari 2-avgust kuni kuchga kirgan; ularga koʻra, SI kompaniyalaridan yaratilgan kontentni boshqa tizimlar aniqlay oladigan tarzda belgilash talab qilinadi. Amalda bu shuni anglatadiki, SI yozgan matnni boshqa dasturiy tizim mashinaviy tarzda taniy olishi qonun bilan talab qilinadi. OpenAI aynan shu talabga javoban textGrain deb atalgan suv belgilash usulini ishga tushirmoqda. Kompaniya bu usul boʻyicha texnik hisobotni ham eʻlon bilan bir vaqtda nashr qildi va usulning texnik tafsilotlarini ochiqladi.
textGrain qanday ishlaydi
OpenAI suv belgilash usulini textGrain deb atadi. Usul boʻyicha texnik hisobot Pensilvaniya universiteti va Yel universiteti tadqiqotchilari bilan hamkorlikda yozilgan va unda usulning ishlash mantigʻi misol bilan tushuntirilgan.
Hisobotda tavsiflanishicha, maxfiy kalit modelning keyingi soʻz uchun ehtimoliy variantlarini maʻlum tartibda saralaydi va gap shunday yakunlanadi. Har bir bashoratda modelning soʻz tanlashiga kichik surish qoʻllaniladi — oʻquvchi bu surishni sezmaydi, lekin detektor yuzlab bunday surishlarning umumiy naqshini koʻradi. Bitta tanlovdagi surish deyarli sezilmaydi, ammo yuzlab gaplarda takrorlanganda umumiy statistik naqsh hosil boʻladi. Detektor matnni oʻqib, uni oʻsha maxfiy kalit bilan solishtirganda naqshni topadi — matndan boshqa hech qanday qoʻshimcha maʻlumot talab qilinmaydi. Bu koʻrinadigan belgi yoki yashirin kod emas — matnning soʻz tanlashiga singgan, koʻzga koʻrinmaydigan naqshdir.
Kimlarga va qachon joriy qilinadi
Suv belgisi kelgusi haftalarda YeIdagi barcha tariflardagi mos ChatGPT va Codex foydalanuvchilari uchun yoqiladi — lekin faqat YeI hududida. Joriy qilish bir kunda emas, kelgusi haftalar davomida bosqichma-bosqich amalga oshiriladi va barcha tarif rejalari qamrab olinadi. Kompaniya uni hozircha YeIdan tashqarida standart sozlama qilish niyatida emasligini bildirdi.
Shu bilan birga, OpenAIʻning dasturchilar uchun APIʻsi orqali ishlovchilar dunyoning istalgan nuqtasida ayrim modellar uchun suv belgisini bugundan boshlab ixtiyoriy yoqishi mumkin; bu sozlama standart holatda oʻchiq turadi. Bloomberg Law ham API mijozlari uchun suv belgisini yoqish imkoniyati 5-oktabrdan ochilganini tasdiqladi. Shunday qilib, ikki alohida yoʻl belgilangan: YeI foydalanuvchilari uchun suv belgisi avtomatik tarzda joriy qilinadi, API orqali ishlovchi dasturchilar esa uni oʻz xohishiga koʻra tanlaydi. Har ikki holatda ham gap bir xil textGrain texnologiyasi haqida bormoqda.
Tahrir suv belgisini zaiflashtiradi
OpenAIʻning oʻz sinovlariga koʻra, suv belgisini tahrir orqali zaiflashtirish mumkin. Bitta sinovda matndagi soʻzlarning 10%i sinonimlar bilan almashtirilganda aniqlash koʻrsatkichi taxminan 92% dan 66% ga tushgan. Kompaniya qisqa parchalar, matematik javoblar va tarjima qilingan matnlarni aniqlash qiyinroq ekanini ham qayd etdi. Sinov natijalari shuni koʻrsatadiki, matn qanchalik koʻp tahrirlansa, detektor uni aniqlash ehtimoli shunchalik pasayadi: qisqa matn yoki asl shaklidan uzoqlashgan matn suv belgisi signalini xiralashtiradi.
OpenAIʻning quyidagi rasmiy grafigi tahrir hajmi oshgani sari aniqlash darajasi pasayishini koʻrsatadi: soʻzlarning 10%i almashtirilganda ham, 25%i almashtirilganda ham aniqlash egri chizigʻi sezilarli pastga tushadi.
Detektor kimlarga ochiladi
OpenAI detektorga dastlabki kirish huquqini faqat tasdiqlangan tadqiqotchilar va ekspert tashkilotlarga berishini bildirdi. Detektor hozircha keng ommaga ochilmaydi — bu shuni anglatadiki, suv belgisini tekshirish vositasi dastlabki bosqichda faqat tanlangan mutaxassislar doirasida qoladi va keng jamoatchilik detektorga kira olmaydi. Shu bilan birga, kompaniya matnda suv belgisi topilmasligi uning inson tomonidan yozilganini anglatmasligidan ogohlantirdi:
"Suv belgisi yoʻqligi matn muallifi odam ekanini isbotlamaydi", — deb ogohlantirdi OpenAI.
Eʻlon Anthropic ikki oy avval Claude yaratgan matnlarga suv belgisi qoʻyishini aytganidan keyin chiqdi — Anthropic bu chorani butun dunyo boʻylab qoʻllashini bildirgan edi. OpenAIʻning qarori esa hozircha faqat YeI bilan cheklangan. Shunday qilib, Anthropicʻdan keyin OpenAI ham matn suv belgisini joriy qilayotgan kompaniyalar qatoriga qoʻshildi.
