Voqea tafsilotlari
2026-yil 14-oktabr, chorshanba kuni Filadelfiya markaziy qismida (Center City) noodatiy hodisa roʻy berdi. 78 yoshli Carolyn Marvin — Pensilvaniya universitetining nafaqadagi professori (professor emeritus) — Uber Eats kompaniyasining avtonom yetkazib beruvchi roboti oldiga chiqib, uning yoʻlini toʻsdi. Ayol voqea joyiga yetib kelgan politsiya xodimlarining takroriy buyruqlariga qaramay joyidan siljishdan bosh tortdi va natijada qoʻlga olindi. Bu haqda dastlab The Verge xabar berdi.
Marvin robotning aynan harakat yoʻnalishiga chiqib olgan — yaʼni mashinaning yoʻlini jismonan toʻsib, uning harakatini toʻxtatgan. Politsiya xodimlari unga bir necha bor ogohlantirish berganiga qaramay, ayol joyidan siljimagan. Voqea tush payti, shaharning markaziy qismida yuz bergan.
Politsiyaga kelib tushgan xabarning oʻziyoq noodatiy edi: xabarda «robot bilan bogʻliq jinoyat» iborasi ishlatilgan. Bunday chaqiruvlar Filadelfiya politsiyasi amaliyotida hali kam uchraydi — avtonom yetkazib berish robotlari shahar koʻchalarida nisbatan yangi hodisa.
Philadelphia politsiyasi maʼlumotiga koʻra, soat 13:16 atrofida Filbert-stritning 1200-kvartalidan «robot bilan bogʻliq jinoyat» (criminal mischief involving a robot) yuzasidan xabar kelib tushgan. Xodimlar voqea joyida Marvinga bir necha marta yoʻldan chetga oʻtishni buyurgan, biroq ayol buyruqlarni eʼtiborsiz qoldirgan.
«Xodimlar Marvinga yoʻldan chetga oʻtishni bir necha bor buyurdi, biroq u buyruqlarga boʻysunmadi», — deyiladi Filadelfiya politsiyasi bayonotida.
Natijada ayolga tartibni buzish (disorderly conduct) aybi bilan jinoiy qoidabuzarlik bildirishnomasi (criminal violation notice) rasmiylashtirildi. Bunday bildirishnoma ayblanuvchiga sudga kelish majburiyatini yuklaydi — ammo bu safar voqea jismoniy hibsga olish bilan yakunlandi, chunki ayol xodimlarning bevosita buyruqlariga boʻysunmadi.
Marvin kim va nima uchun norozilik bildirmoqda
Maʼlum boʻlishicha, Marvin robotlarning yoʻlini birinchi marta toʻsayotgani yoʻq. Uning oʻz aytishicha, u oylar davomida shu yoʻl bilan norozilik bildirib kelmoqda. Uning eʼtirozi avtonom yetkazib berish texnologiyasining oʻziga emas, balki uni joriy etayotgan korporatsiyalarga qaratilgan: Marvin fikricha, kompaniyalar inson mehnatini mashinalar bilan almashtirib, oʻz daromadini oshirishga intilmoqda. Uning noroziligi yakka tartibdagi tasodifiy harakat emas — u oylar davomida izchil ravishda robotlarning yoʻlini toʻsib kelgan.
78 yoshli Marvin Pensilvaniya universitetida uzoq yillar dars bergan — «professor emeritus» unvoni nafaqaga chiqqan professorlarga beriladigan faxriy maqomdir.
«Men oylar davomida yetkazib beruvchi robotlarning yoʻlini toʻsib kelmoqdaman. Bu korporatsiyalar inson kuryerlarini ishdan chiqarib, oʻz foydasini oshirishga intilmoqda», — dedi Marvin PhillyVoice nashriga.
Ayol ayblovga AQSH Konstitutsiyasining soʻz erkinligi kafolati (First Amendment) asosida eʼtiroz bildirishni rejalashtirmoqda. Uning pozitsiyasiga koʻra, robot yoʻlini toʻsish — tinch norozilik shakli boʻlib, konstitutsiya himoyasiga ega. Marvin kelajakda ham robotlarning yoʻlini toʻsishda davom etishini maʼlum qildi — bu esa voqeaning sud jarayoni bilan davom etishidan dalolat beradi. Uning himoya strategiyasi oʻz harakatini jinoyat emas, balki konstitutsiya himoya qiladigan tinch norozilik sifatida talqin qilishga asoslanadi.
Robotlar Filadelfiya koʻchalarida
Avtonom yetkazib beruvchi robotlar Filadelfiyada 2026-yil mart oyidan beri ishlamoqda — bu Uber avtonom yetkazib berish sohasidagi kompaniya bilan hamkorlik qilganidan keyin boshlandi. Oʻtgan yetti oy mobaynida robotlar shahar koʻchalarida oziq-ovqat yetkazib berish bilan shugʻullanib kelmoqda va shu davrda ularga nisbatan dushmanona munosabat holatlari ham kuzatilgan: avvalroq bir yoʻlovchi yetkazib beruvchi robotni tepib agʻdarib yuborgan edi. Bu robotlarga nisbatan jismoniy tajovuzning qayd etilgan holatlaridan biri boʻldi.
Martdan oktabrgacha boʻlgan davrda robotlar shahar hayotining odatiy qismiga aylanib ulgurdi — ularni koʻchalarda koʻrish endi yangilik emas. Aynan shu odatiylashuv fonida Marvinning noroziligi keskinlashdi: u robotlarni shunchaki bezovta qiluvchi yangilik emas, balki mehnat bozoriga tahdid sifatida koʻrmoqda.
Marvinning hibsga olinishi shu paytgacha qayd etilgan eng keskin norozilik shakli boʻldi. Bungacha boʻlgan holatlar asosan robotlarga jismoniy zarar yetkazish bilan cheklangan boʻlsa, bu safar fuqaro ataylab robotning harakatiga toʻsqinlik qilib, politsiya buyrugʻiga boʻysunmadi — va buning uchun jinoiy javobgarlikka tortildi. Voqea avtonom yetkazib berish texnologiyalari atrofidagi ijtimoiy keskinlik kuchayib borayotganini koʻrsatmoqda.
Uberning pozitsiyasi
Uber kompaniyasi Marvinning hibsga olinishi yuzasidan izoh berishdan bosh tortdi. Kompaniya robotlarning Filadelfiyadagi faoliyati, norozilik holatlari yoki kelgusidagi rejalari boʻyicha qoʻshimcha maʼlumot bermadi va bu voqea yuzasidan rasmiy pozitsiyasini ochiqlamadi. Kompaniyaning sukut saqlashi bunday nozik ijtimoiy masalalarda odatiy amaliyot — Uber avval ham robotlarga qarshi hujumlar yuzasidan batafsil izoh bermagan.
