Rekord raqamlarda
Quantinuum 2026-yil 19-oktabrda Helios tijoriy kompyuterida mantiqiy ishonchlilik boʻyicha 99,9995% natija bilan kvant xato-tuzatishda jahon rekordini eʻlon qildi (kompaniya eʻloni). Bu koʻrsatkich bir million amalda atigi besh xatoga teng. Mantiqiy ishonchlilik — xato-tuzatishdan oʻtgan qubitning hisoblash yakunida toʻgʻri natija berish ehtimoli; 99,9995% shunday yuqori aniqlikni anglatadi. Tijoriy kompyuter deganda tadqiqot laboratoriyasidagi prototip emas, mijozlar foydalanishi uchun moʻljallangan tizim tushuniladi.
Xatolik darajasi kompaniyaning sentyabr oyidagi oʻz rekordidan 10 barobar past.
Bunday aniqlik amaliy ahamiyatga ega: xatolarga chidamli hisoblashda minglab mantiqiy amal ketma-ket bajariladi, har bir amalning ishonchliligi esa yakuniy natijani belgilaydi. Shuning uchun mantiqiy xatolikning har bir kamayishi tizim bajara oladigan hisoblash hajmini oshiradi. Boshqa barcha apparat platformalarida nashr etilgan eng yaxshi natija — Google Quantum AIʻning oʻta oʻtkazgichli tizimidagi koʻrsatkichi — bilan solishtirganda farq 100 barobarga yetadi.
Kompaniya bayonotida aytilishicha, natija uning xatolarga chidamli kvant hisoblash sari yetakchi yoʻlda ekanini tasdiqlaydi. Rekord xato-tuzatish arxitekturasi doirasida, tuzaoqdagi ionlar (trapped-ion) apparatida rang kodi (color code) deb ataluvchi usul bilan qayd etildi — bu usul xato-tuzatish sohasida yaxshi tanilgan yondashuvlardan biri.
Xatoliklar qanday bostirildi
Kvant hisoblashning eng katta toʻsigʻi — qubitlarning moʻrtligi: eng kichik tashqi taʻsir ham hisoblash natijasini buzishi mumkin. Xato-tuzatish gʻoyasi sodda: bir nechta jismoniy qubit birlashtirilib, bitta mantiqiy qubit hosil qilinadi va ortiqchalik hisobiga xatoliklar aniqlanib tuzatiladi. Qiyinchilik shundaki, har bir qoʻshimcha jismoniy qubit oʻzi ham xatolik manbai boʻladi — shuning uchun tizimning haqiqiy yutugʻi mantiqiy qubit oʻzini tashkil qilgan jismoniy qubitlardan kam xato qila boshlagan nuqtada oʻlchanadi; sohada bu chegara breakeven (tenglik nuqtasi) deb ataladi.
Tuzoqdagi ionlar texnologiyasida alohida atomlar elektromagnit maydon yordamida fazoda ushlab turiladi va ularning kvant holatlari hisoblash uchun ishlatiladi. Quantinuum tajribasida kod masofasi — kvant axborotni himoya qilish uchun jalb qilinadigan jismoniy qubitlar sonini belgilovchi parametr — oshirilgani sari mantiqiy xatoliklar eksponensial kamaydi: har bir qadamda qolgan xatoliklar rekord darajadagi 12 barobar koeffitsiyent bilan qisqardi.
Rang kodi topologik xato-tuzatish kodlari oilasiga mansub: bunda qubitlar geometrik panjara koʻrinishida joylashtiriladi, xatoliklar esa panjara simmetriyasi yordamida aniqlanadi. Bunday kodlarning afzalligi shundaki, apparatning fizik xatoliklari maʻlum chegaradan past boʻlganda kod oʻlchamini oshirish xatolikni eksponensial kamaytiradi — aynan shu rejim Quantinuum tajribasida namoyish etildi.
Bu koʻrsatkich muhim, chunki aynan shunday eksponensial bostirish xatolarga chidamli tizimlarni kattalashtirish imkonini beradi: kod masofasi qanchalik katta boʻlsa, tizim shunchalik koʻp xatolikni toʻgʻrilay oladi va yakuniy xatolik shuncha kichik boʻladi — lekin buning evaziga koʻproq jismoniy qubit talab qilinadi. Kod masofasi oshgani sari qoʻshimcha jismoniy qubitlar ham koʻpayadi — shuning uchun samaradorlik aynan har bir qoʻshimcha qubit evaziga olingan xatolik kamayishi bilan oʻlchanadi.
Apollo sari yoʻl: 2029-yil
Bosh direktor Rajeeb Hazra The Wall Street Journal nashriga bergan izohida natijani shunday izohladi:
«Bizda dunyodagi eng past xatolik darajasi va uni amalga oshirishning eng samarali yoʻli bor».
Hazraning qoʻshimcha qilishicha, bu yutuq kompaniyani Apollo loyihasi sari olib boradi — 2029-yilda taqdim etilishi kutilayotgan universal xatolarga chidamli kvant kompyuter shunday nomlanadi. Universal deganda maxsus bir masala uchun emas, turli hisoblash vazifalarini bajara oladigan tizim tushuniladi. Xatolarga chidamli deganda esa tizimning oʻz xatoliklarini mustaqil aniqlab tuzata oladigan darajasi nazarda tutiladi. Uning taʻkidlashicha, Apollo boshqa yetakchi yondashuvlarga qaraganda taxminan 30 barobar kam jismoniy qubit bilan ishlaydi.
Mustaqil ekspertlar nima deydi
Tadqiqotda ishtirok etmagan Sandia Milliy Laboratoriyalari qoshidagi Kvant Samaradorligi laboratoriyasi hamraisi Robin Blume-Kohout natijani soha tadqiqotchilari koʻp yillardan beri intilayotgan muhim bosqich deb atadi. Uning baholashicha, tajribadagi mantiqiy qubit oʻzini tashkil qilgan jismoniy qubitlardan qariyb 100 barobar yaxshi ishladi — bu xato-tuzatishning amalda jiddiy samara berayotganining bevosita koʻrsatkichi. Baholovchining tadqiqotda ishtirok etmagani uning bahosini mustaqil qiladi.
Bunday mustaqil baho ilmiy natijalar uchun muhim: tadqiqot mualliflaridan tashqari mutaxassisning ijobiy bahosi natijaning ishonchliligini oshiradi.
Ars Technica 20-oktabrdagi sharhida ham natijaning ahamiyatini tasdiqladi: namoyish xato-tuzatilgan qubitlarda xatoliklarning kod oʻsgani sari breakeven chegarasidan ancha pastga tushishini koʻrsatdi.
