Thomson Reuters olti yildan beri davom etayotgan sud ishida apellyatsiya bosqichida gʻalaba qozondi. AQSH 3-okrug apellyatsiya sudi 2026-yil 30-sentabrda oshkor qilingan xulosada yopilgan ROSS Intelligence kompaniyasining Westlaw huquqiy annotatsiyalaridan (headnote) foydalanishi adolatli foydalanish (fair use) emas, deb topdi. Reuters agentligining xabar berishicha, bu — Amerika apellyatsiya sudi sunʻiy intellekt (SI) oʻqitish kontekstida adolatli foydalanish boʻyicha bergan birinchi qaror. Qaror 2020-yilda boshlangan ishning apellyatsiya bosqichidagi yakuni boʻldi.
Qarorning mohiyati
Xulosa uch sudyadan iborat hayʻat tomonidan bir ovozdan qabul qilindi; uni sudya Tamika Montgomery-Reeves yozgan. Sud ROSSning headnoteʻlardan foydalanishini koʻrib chiqib, uni "transformativ emas" deb baholadi: kompaniya himoyalangan materiallarni Westlaw bilan bevosita raqobatlashuvchi shunga oʻxshash mahsulot qurish uchun ishlatgan.
Rossning headnoteʻlardan shunga oʻxshash raqobatbardosh mahsulot yaratish maqsadida foydalanishi transformativ emas. — AQSH 3-okrug apellyatsiya sudi xulosasidan (Reuters)
Transformativlik — adolatli foydalanish baholashdagi asosiy mezonlardan biri: agar foydalanish asarga yangi maʻno, xabar yoki maqsad qoʻshsa, u transformativ hisoblanadi. Sudning xulosasiga koʻra, ROSS aynan shu mezondan oʻta olmagan — kompaniya headnoteʻlarni oʻzining raqobatbardosh qidiruv tizimini yaratish uchun, yaʻni asl material bilan bir xil bozorda ishlatgan.
Shuningdek, sud ROSSning ikkinchi himoya dalilini ham rad etdi: kompaniya headnoteʻlar umuman mualliflik huquqi bilan himoyalanmaydi, deb daʻvo qilgan edi. Sud bu daʻvoni qabul qilmadi — bahsli annotatsiyalar himoyalangan asar sifatida tan olindi. Natijada ROSSning har ikki huquqiy tayanchi — ham adolatli foydalanish himoyasi, ham himoyalanmaslik daʻvosi — sud tomonidan inkor qilindi.
Sud xulosasida ROSSning pozitsiyasi ikki yoʻnalishda koʻrib chiqilgan: birinchidan, kompaniya oʻz foydalanishini adolatli foydalanish deb himoya qilgan; ikkinchidan, headnoteʻlarning oʻzi mualliflik huquqi obyekti emasligini daʻvo qilgan. Hayʻat har ikki daʻvoni ham rad etdi. Bir ovozdan qabul qilingan qaror apellyatsiya bosqichida kelishmovchiliksiz yakunlanganini koʻrsatadi — uchala sudya ham xulosa matniga qoʻshilgan, uni sudya Tamika Montgomery-Reeves yozgan.
Sud xulosasida taʻkidlanganidek, bahsning markazida bozor munosabati turgan: ROSS Westlaw bilan bir xil bozorda — huquqiy tadqiqot xizmatlari bozorida — raqobatlashuvchi mahsulot yaratgan. Aynan shu holat foydalanishni transformativ emas deb baholashga asos boʻlgan.
Xulosa qanday oshkor boʻldi
Apellyatsiya sudi qarori dastlab muhrlangan holda qabul qilingan va 2026-yil 30-sentabrda oshkor qilingan. Reuters agentligi aynan shu ochilgan xulosa matni asosida qarorning tafsilotlarini tahlil qilgan — shuning uchun sudning asoslari sentabr oxirida ommaga maʻlum boʻldi. Oshkor qilingan xulosada sudning har bir asosiy topilmasi — transformativlikning yoʻqligi, headnoteʻlarning himoyalanishi va generativ SI nizolaridan farqlash — batafsil bayon etilgan.
Oshkor qilish sanasi — 2026-yil 30-sentabr — qarorning ommaga maʻlum boʻlgan sanasi sifatida qayd etilgan. Shundan soʻng Reuters ham, Bloomberg Law ham ishni yoritgan: har ikki nashr sudning asosiy topilmalarini — transformativlikning rad etilishini, headnoteʻlarning himoyalanishini va ishning generativ SI nizolaridan ajratilganini — tasdiqlagan.
"Oddiy mualliflik huquqi ishi"
Bloomberg Law nashri qarorni mustaqil yoritib, sudning ishga bergan bahosini keltirgan: 3-okrug bu nizoni "oddiy mualliflik huquqi ishidan ortiq narsa emas", deb atagan. Nashrning qayd etishicha, sud bu qarorni SI texnologiyalarining kelajagi haqidagi hukm sifatida emas, balki aniq bir mualliflik huquqi nizosining yechimi sifatida qabul qilgan.
Bu ish — SI texnologiyalarining kelajagi haqidagi qaror emas, oddiy mualliflik huquqi ishi, xolos. — Bloomberg Law
Bu pozitsiya qarorning qamrovini aniq belgilaydi: sud keng qamrovli texnologik prinsip oʻrnatgani yoʻq, balki oldidagi aniq faktlar toʻplamiga huquqiy baho berdi. Shuning uchun xulosa birinchi navbatda ROSS ishining oʻziga taalluqli.
Generativ SI nizolaridan farqi
Xulosada sud bu ishni generativ SI tizimlari atrofida davom etayotgan mualliflik huquqi nizolaridan ataylab ajratib koʻrsatgan. Izohlardan birida sud AQSH Adliya vazirligi (DOJ) OpenAIʻga qarshi mualliflik huquqi ishi doirasida bildirgan xavotirlarning "bu yerda qoʻllanilmasligini" qayd etgan. Yaʻni, sud ROSS ishini generativ modellarni oʻqitish boʻyicha davom etayotgan kengroq bahslardan farqli, mustaqil holat sifatida koʻrgan.
Reutersʻning taʻkidlashicha, aynan shu farqlash qarorni ahamiyatli qilgan omillardan biri: apellyatsiya sudi SI oʻqitish kontekstida adolatli foydalanish masalasini birinchi marta koʻrib chiqdi — ammo uni generativ SI boʻyicha hali ochiq qolayotgan katta savollardan alohida, chegaralangan doirada hal qildi.
Bu farqning amaliy maʻnosi shundaki, sud ROSS ishini katta til modellarini keng koʻlamli ochiq matnlarda oʻqitish kabi holatlar bilan bir qatorga qoʻymagan. Xulosadagi izoh aynan shu maqsadda yozilgan: Adliya vazirligi OpenAI ishi doirasida bildirgan xavotirlar bu ishning faktlariga taalluqli emas. Shunday qilib, apellyatsiya sudi bir tomondan SI oʻqitishda adolatli foydalanish boʻyicha birinchi pozitsiyani qayd etgan boʻlsa, ikkinchi tomondan uni ataylab tor doirada qoldirgan.
Ish tarixi
Thomson Reuters ROSS Intelligenceʻni 2020-yilda sudga bergan. Daʻvo arizasiga koʻra, ROSS minglab Westlaw headnoteʻlarini koʻchirib olgan va ulardan raqobatbardosh SI asosidagi huquqiy qidiruv tizimini oʻrgatishda foydalangan. Westlaw — Thomson Reutersʻga tegishli huquqiy tadqiqot platformasi; headnoteʻlar esa sud qarorlarining asosiy huquqiy nuqtalarini jamlagan qisqa annotatsiyalardir.
ROSS sud jarayoni xarajatlarini koʻtara olmay, 2021-yilda oʻz platformasini yopgan. Shunga qaramay, ish toʻxtamagan: Delaver okrug sudi Thomson Reuters foydasiga qaror chiqargan, 3-okrug apellyatsiya sudi esa 2026-yilda shu qarorni tasdiqladi. Shunday qilib, huquqiy bahs kompaniya yopilganidan keyin ham davom etib, apellyatsiya bosqichida oʻz yakuniga yetdi.
Xronologiya shunday koʻrinadi: daʻvo 2020-yilda qoʻzgʻatilgan paytda ROSS hali faol kompaniya edi. Oradan bir yil oʻtib — 2021-yilda — kompaniya sud xarajatlari bosimi ostida platformasini yopishga majbur boʻldi. Shunday boʻlsa-da, ish yopilmadi: Delaver okrug sudi daʻvoni koʻrib chiqib, Thomson Reuters foydasiga hal qildi. 2026-yilda 3-okrug apellyatsiya sudi shu qarorni koʻrib chiqib, uni oʻz kuchida qoldirdi. Apellyatsiya instansiyasining xulosasi 30-sentabrda oshkor qilinishi bilan ishning asosiy bosqichlari yakunlandi.
Tomonlar va bahs predmeti
Thomson Reuters — Westlaw huquqiy tadqiqot xizmatini boshqaruvchi xalqaro axborot kompaniyasi. ROSS Intelligence esa huquqiy tadqiqot sohasida faoliyat yuritgan kompaniya boʻlib, Reutersʻning taʻrificha, ayni paytda faoliyati toʻxtatilgan.
Bahs predmeti — minglab headnoteʻlar. Bu annotatsiyalar sud qarorlaridan ajratib olingan asosiy huquqiy qoidalarni qisqa shaklda jamlaydi va huquqshunoslarga kerakli qarorni tez topishga yordam beradi. Daʻvoga koʻra, ROSS aynan shu annotatsiyalarni koʻchirib olib, ulardan oʻzining SI asosidagi qidiruv tizimini oʻrgatishda foydalangan — yaʻni, Westlawʻning oʻzi bilan raqobatlashuvchi mahsulot yaratgan. Sud aynan shu holatni — himoyalangan materialdan raqobatbardosh mahsulot uchun foydalanishni — adolatli foydalanish doirasidan tashqarida deb topdi.
Daʻvo arizasida aytilishicha, ROSS headnoteʻlarni toʻgʻridan-toʻgʻri koʻchirib olgan — yaʻni, bahs mustaqil yaratilgan oʻxshash matnlar haqida emas, aynan Westlaw annotatsiyalarining nusxalari haqida kechgan. Sud ham shu asosda ish koʻrgan: himoyalangan material olingan, undan raqobatbardosh mahsulot qurishda foydalanilgan va bu foydalanish transformativ deb topilmagan.
Adolatli foydalanish doktrinasi haqida
Adolatli foydalanish (fair use) — AQSH mualliflik huquqidagi doktrina boʻlib, ayrim hollarda himoyalangan asarlardan muallif ruxsatisiz foydalanishga yoʻl qoʻyadi. Baholashda foydalanishning maqsadi va xarakteri — xususan, uning transformativligi — markaziy oʻrin tutadi. ROSS ishida sud aynan shu mezonga tayangan: ROSS headnoteʻlardan yangi maʻno yoki maqsad yaratish uchun emas, balki mavjud mahsulot bilan bir xil bozorda raqobatlashuvchi tizim qurish uchun foydalangan. Shu sababli foydalanish transformativ deb topilmadi. Bu doktrinaning SI tizimlarini oʻqitish kontekstida apellyatsiya darajasida birinchi marta qoʻllangan holatidir.
Qarorning chegarasi
Qaror apellyatsiya bosqichida Delaver okrug sudi xulosasini tasdiqladi — yaʻni, quyi sudning Thomson Reuters foydasiga chiqargan qarori oʻz kuchida qoldi. Sudning oʻzi xulosani SI kelajagi haqidagi umumiy hukm emas, balki aniq ish boʻyicha qabul qilingan qaror sifatida taqdim etgan.
Shuningdek, sud ROSS ishini generativ SI boʻyicha davom etayotgan nizolardan ajratgani uchun, bu xulosa ochiq qolayotgan katta savollarga bevosita javob bermaydi. Bu chegarani sudning oʻzi izohlarida qayd etgan — Adliya vazirligining OpenAI ishi boʻyicha xavotirlari "bu yerda qoʻllanilmaydi".
Qarorning yana bir chegarasi — uning predmeti: bahs generativ SI modellari emas, balki aniq bir huquqiy qidiruv tizimi uchun yigʻilgan annotatsiyalar toʻplami atrofida kechgan. Sudning "oddiy mualliflik huquqi ishi" degan bahosi ham, generativ SI nizolaridan ajratish haqidagi izohi ham shu chegarani mustahkamlaydi. Shuning uchun xulosa keng texnologik prinsip sifatida emas, balki bitta aniq nizo boʻyicha chiqarilgan apellyatsiya qarori sifatida oʻqilishi kerak.
