Taklifning mohiyati
Xitoy Savdo vazirligi 2026-yil 16-oktabr kuni sunʻiy intellekt (SI), biotibbiyot va fotovoltaika sohalariga oid 40 ta texnologiyani eksporti taqiqlangan yoki cheklangan texnologiyalar katalogiga kiritishni taklif qildi. Eʻlon 2026-yil 16-oktabr, juma kuni berildi — bu haqda Reuters xabar berdi.
Gap mavjud katalogni yangilash haqida bormoqda: vazirlik uni qayta koʻrib chiqish tashabbusi bilan chiqqan. Katalog — texnologiyalar eksportini tartibga soluvchi rasmiy roʻyxat: unga kiritilgan texnologiyalar yo eksporti butunlay taqiqlanadi, yo muayyan cheklovlar asosida uzatiladi. Taklifga koʻra, 40 ta texnologiyaning 14 tasi eksporti butunlay taqiqlanadigan roʻyxatga, qolgan 26 tasi esa eksporti cheklanadigan roʻyxatga kiritiladi.
Taklif yuzasidan jamoatchilik fikri 2026-yil 15-noyabrgacha qabul qilinadi. Shu bilan birga, Xitoy tegishli texnologiyalar boʻyicha eksportoldi oraliq roʻyxatga olish tartibini ham joriy qilmoqda.
Shuni qayd etish kerak: bu — hali kuchga kirgan qaror emas, jamoatchilik muhokamasi bosqichidagi taklif. Taklif uchta sohani qamrab olgani bilan, uning markazida SI turibdi: 40 ta texnologiyaning 23 tasi aynan shu sohaga oid.
23 ta SI yoʻnalishi: roʻyxatda nimalar bor
Taklifning eng katta qismini SI bilan bogʻliq 23 ta texnologiya tashkil etadi. The Wall Street Journal maʻlumotiga koʻra, roʻyxatga toʻrt asosiy yoʻnalish kiritilgan: katta til modellari (KTM), SI agentlari, chip dizayni va hisoblash klasterlari.
KTM — matnni tushunish va yaratish imkonini beruvchi SI tizimlarining asosini tashkil etuvchi modellar sinfi. SI agentlari — qoʻyilgan topshiriqlarni mustaqil bajarishga moʻljallangan tizimlar. Chip dizayni va hisoblash klasterlari esa bunday modellarni yaratish va ishlatish uchun zarur boʻlgan apparat taʻminoti va hisoblash infratuzilmasiga taalluqli yoʻnalishlar.
Shunday qilib, roʻyxat SI zanjirining boshidan oxirigacha — model arxitekturasidan tortib, uni tayyorlash quvvatlarigacha — qamrab oladi. Bu toʻrt yoʻnalish birgalikda SI ekotizimining asosiy qatlamlarini tashkil qiladi: model yaratish (KTM), ular asosida ishlaydigan tizimlar (SI agentlari), apparat loyihalash (chip dizayni) va hisoblash quvvatlari (klasterlar). 23 ta yoʻnalish 40 ta texnologiyaning yarmidan koʻpini tashkil qiladi.
Qolgan 17 ta texnologiya biotibbiyot va fotovoltaika sohalariga oid. Biotibbiyot — tibbiyot va biologiya sohalaridagi texnologiyalar majmui; fotovoltaika esa quyosh nurini elektr energiyasiga aylantirishga oid texnologiyalar sohasi.
Qamrov doirasi: nimalar kiradi, nimalar istisno
Taklif cheklangan texnologiyani oʻz ichiga olgan SI modellarini chet elda joylashtirishga ham taalluqli boʻladi — yaʻni bunday modellarni Xitoydan tashqaridagi serverlarda ishlatish yoki mahalliy infratuzilmaga oʻrnatish ham tartibga solinadi.
Shu bilan birga, vazirlik muhim istisnoni ham aniqlashtirdi: API, veb-saytlar, ilovalar va SaaS (xizmat sifatida dasturiy taʻminot) platformalari orqali kirish bu tartib qamroviga kirmaydi. API — dasturchilarning modelga dasturiy interfeys orqali murojaati; SaaS esa brauzer yoki ilova orqali tayyor xizmatdan foydalanish demakdir.
Bu istisno taklifning amaliy chegarasini belgilaydi. Cheklov texnologiyalarning chet elga uzatilishiga qaratilgan; tayyor SI xizmatlaridan odatiy foydalanish esa uning doirasidan tashqarida qoladi. Demak, chet ellik ishlab chiquvchilarning Xitoy SI modellariga API orqali ulanishi yoki oddiy foydalanuvchilarning ilovalar orqali murojaati taklif doirasiga kirmaydi. API va SaaS orqali kirish istisno qilingani sababli, taklif SI xizmatlaridan kundalik foydalanishga bevosita taʻsir koʻrsatmaydi.
Vazirlik izohi
Alohida bayonotda vazirlik katalogni qayta koʻrib chiqish taklifi tegishli texnologiyalarning nozik sohalardagi qoʻllanilishi tobora kengayib borayotgani bilan izohlanganini bildirdi. Vazirlik bayonotiga koʻra, aynan shu holat — texnologiyalar qoʻllanilish doirasining kengayishi — katalogni yangilash zaruratini tugʻdirgan. Vazirlik bu qadam muntazam xarakterga ega ekanini va hech qaysi aniq mamlakat, mintaqa yoki subyektga qaratilmaganini taʻkidladi. Bayonotdagi "hech qaysi aniq mamlakat, mintaqa yoki subyekt" iborasi aynan shu maʻnoni anglatadi — qadam umumiy tartibni yangilashga qaratilgan, alohida nishonga emas.
"The move was routine and does not target any specific country, region or entity", — deyiladi Xitoy Savdo vazirligi bayonotida.
Keyingi qadamlar
Taklif boʻyicha jamoatchilik muhokamasi 2026-yil 15-noyabrgacha davom etadi. Bu muddat ichida taklif matni bilan tanishgan har bir manfaatdor tomon oʻz fikrini bildirishi mumkin — vazirlik aynan shu maqsadda jamoatchilik fikrini soʻramoqda.
Muhokama davrida tegishli texnologiyalar eksportoldi oraliq roʻyxatga olish tartibi bilan qamrab olingan — bu tartib oraliq xarakterga ega. Roʻyxatga olish tartibi muhokama davrida amal qiladi — bu haqda vazirlik taklif bilan bir vaqtda maʻlum qilgan.
