Amazon Web Services (AWS) rahbari Mett Garman 2026-yil 3-oktabrda kompaniya blogida eʻlon qilingan maqolada Amazon endi maʻlumotlar markazi loyihalari boʻyicha hamkorlik qiladigan davlat idoralari bilan maxfiylik kelishuvi (NDA) ishlatmasligini aytdi. Bayonot AQSh boʻylab maʻlumotlar markazlariga qarshi kuchayib borayotgan jamoatchilik noroziligiga javoban berildi.
Garman maqolasida AQSh boʻylab hozirda 100 dan ortiq maʻlumotlar markazi moratoriysi koʻrib chiqilayotganini yozdi. Unga koʻra, Nyu-York yaqinda yirik maʻlumotlar markazlari uchun ruxsatnomalarga bir yillik moratoriy eʻlon qilgan. Garman bunday choralar amalga oshirilsa, Qoʻshma Shtatlar sunʻiy intellekt poygasida oʻziga-oʻzi zarar yetkazishini daʻvo qildi.
Norozilik ildizi — shaffoflik yetishmasligi
Maʻlumotlar markazlariga qarshi norozilikning asosiy qismi shaffoflik masalasi bilan bogʻliq. Ekologik faol Erin Brockovich bu mavzuda eshitgan eng koʻp shikoyat shaffoflik boʻyicha ekanini aytdi: ruxsatnomalar olingandan keyingina eʻlon qilinadigan loyihalar, qoʻngʻiroqlarga javob bermaydigan ishlab chiquvchilar va qoʻshnilari loyiha haqida bilishidan oldin NDA imzolagan mahalliy amaldorlar — bular odatiy manzaraga aylangan.
Shu norozilik fonida mahalliy hokimiyatlar chora koʻrmoqda: Nyu-York shtati yirik maʻlumotlar markazlariga ruxsat berishni bir yilga toʻxtatdi, mamlakat boʻylab esa yana 100 dan ortiq shunga oʻxshash moratoriy muhokama qilinmoqda. Bu raqamlarni Garman oʻz maqolasida keltirdi va bunday cheklovlar AQShning sunʻiy intellekt infratuzilmasi poygasidagi mavqeiga putur yetkazishidan ogohlantirdi.
Garman „toʻrt katta mif“ga javob berdi
Garman maqolasida maʻlumotlar markazlari haqidagi toʻrtta keng tarqalgan daʻvoni rad etishga urindi: ular juda koʻp suv isteʻmol qiladi, elektr narxlarini oshiradi, katta miqdorda ifloslanish chiqaradi va jamoalarga hech qanday foyda keltirmaydi.
Suv masalasida Garman Amazonning oʻz hisobotiga tayanib, maʻlumotlar markazlarining „bevosita suv isteʻmoli“ AQShdagi barcha sanoat suv isteʻmolining atigi 0,5 foizini tashkil qilishini aytdi. Elektr narxlari boʻyicha u tariflar faqat baʻzi shtatlarda — maʻlumotlar markazlari koʻp boʻlgan joylarda — oshganini, boshqalarida esa pasayganini yoki sekinroq oʻsganini bildirdi. Uning izohicha, narxlar oshayotgan joylarda asosiy sabab „tarmoqning eskirgani va talab kelishidan oldin unga sarmoya kiritilmagani“.
Ifloslanish boʻyicha Garman tanqidchilar ruxsatnomalardagi maksimal koʻrsatkichlarga eʻtibor qaratishini aytdi. Masalan, Texasda rejalashtirilayotgan Amazon maʻlumotlar markaziga yiliga 33 million tonna karbonat angidrid chiqarishga ruxsat berilgan — bu AQShdagi har qanday elektr stansiyasidan koʻp. Bu mavzu sudlarga ham chiqqan: NAACP hozirda Elon Maskning xAI kompaniyasini ifloslanish boʻyicha sudga bergan. Garman esa generatorlarning deyarli ishlamasligini taʻkidladi:
„Haqiqat shundaki, maʻlumotlar markazi generatorlari deyarli hech qachon ishlamaydi. Ular vaqtning 99,9 foizida boʻsh turadi (yiliga taxminan 10 soat ishlaydi, asosan majburiy texnik sinovlar uchun)“, — deb yozdi Garman.
Jamoa foydasi masalasida Garman ikkita raqam keltirdi: kompaniya endi davlat idoralari bilan NDA ishlatmaydi va soʻnggi uch yilda Amazon maʻlumotlar markazlari mavjud boʻlgan AQSh jamoalariga 1 milliard dollardan ortiq hissa qoʻshgan.
Tanqidchilar: raqamlar toʻliq manzarani bermaydi
Garmanning daʻvolari darhol tanqidga uchradi. Mustaqil nazoratchi tashkilot yaqinda maʻlumotlar markazlari Amerikaning eng katta elektr tarmogʻida narxlarning yiliga 76 foizga oshishining asosiy sababi ekanini bildirdi — bu Garmanning „narxlar faqat baʻzi shtatlarda oshgan“ degan izohiga zid keladi. Suv boʻyicha esa olimlar texnologiya kompaniyalarining daʻvolari elektr ishlab chiqarish va chip ishlab chiqarishdagi suv sarfini hisobga olmasligini, bu maʻlumotlarni mustaqil oʻrganish kerakligini aytdi — chunki kompaniyalarning hisobot berish tartibini belgilovchi federal yoki shtat talablari mavjud emas.
Nvidia yaqinda uning yangi sovutish tizimi maʻlumotlar markazi ichidagi suv isteʻmolini „deyarli toʻliq yoʻq qilishini“ aytdi, biroq bu daʻvo ham kengroq suv izini eʻtibordan chetda qoldiradi.
Ars Technica xabariga koʻra, Amazonning norozilikni yumshatishga qaratilgan 1 milliard dollarlik rejasi mahalliy jamoalarda yanada koʻproq norozilik uygʻotmoqda. Anthropic rahbari Dario Amodei esa yaqinda sunʻiy intellektga qarshi kayfiyatni „tubdan ishonch inqirozi“ deb atadi: odamlar hukumatlar va texnologiya kompaniyalari doim „ularni aldashning yangi yoʻlini oʻylab topyapti“ deb hisoblaydi.
Keyingi qadam — moratoriylar taqdiri
Hozircha asosiy savol — muhokamadagi 100 dan ortiq moratoriy qabul qilinadimi yoki yoʻqmi. Garman maqolasida bu choralar qabul qilinsa, AQSh „bu poygada oʻzining magʻlubiyat chiptasini oʻzi yozishi“ va oqibatlar „avlodlar davomida“ sezilishini yozdi.
Amazonning NDAʻdan voz kechishi shaffoflik boʻyicha eng koʻp takrorlanadigan shikoyatga bevosita javobdir. Bu qadam jamoalarning ishonchini qaytaradimi — buni moratoriylar boʻyicha qarorlar va mahalliy jamoalarning munosabati koʻrsatadi.
