AQSh Ichki xavfsizlik departamenti (DHS) Xitoyning DeepSeek sunʼiy intellekt kompaniyasi mahsulotlarini federal fuqarolik agentliklarining axborot tizimlaridan chiqarib tashlashni buyurdi. 2026-yil 19-oktabrda eʼlon qilingan rasmiy xabarnomaga koʻra, agentliklar oʻz IT tizimlarida mavjud boʻlgan DeepSeek mahsulotlarini hamda ushbu model asosida yaratilgan uchinchi tomon xizmatlarini olib tashlashi shart. Shu bilan birga, fuqarolik agentliklariga kelgusida DeepSeek mahsulotlarini yoki DeepSeek asosida ishlab chiqilgan uchinchi tomon xizmatlarini sotib olish butunlay taqiqlanadi. Reuters xabariga koʻra, bu qaror Xitoy sunʼiy intellekt modellariga qarshi AQSh hukumatining federal fuqarolik agentliklari miqyosida qabul qilgan eng keng qamrovli chorasi boʻlib, unda olib tashlash va xarid taqiqi bir vaqtda joriy etilmoqda. Xabarnomada agentliklardan oraliq kiberxavfsizlik choralarini koʻrish ham talab qilinayotgani qayd etilgan.
Buyruqning ikki talabi
Eʼlon qilingan buyruq ikki yoʻnalishda ishlaydi: mavjud mahsulotlarni olib tashlash va yangi xaridlarni taqiqlash. Birinchi talabga koʻra, federal fuqarolik agentliklari oʻz axborot tizimlarida ishlatilayotgan DeepSeek mahsulotlarini aniqlab, ularni tizimlardan chiqarib tashlashi kerak. Bu talab faqat DeepSeek brendi ostidagi mahsulotlarga emas, balki ushbu model asosida yaratilgan uchinchi tomon xizmatlariga ham taalluqli. Yaʼni agentlik boshqa kompaniya yetkazib bergan, lekin ichida DeepSeek modeli ishlaydigan xizmatdan foydalanayotgan boʻlsa, uni ham olib tashlashi shart — taqiq brendga emas, modelning oʻziga qaratilgan.
Buyruqning ijrosi agentliklardan avvalo oʻz tizimlarida DeepSeek bilan bogʻliq komponentlarni aniqlashni talab qiladi: qaysi dasturlar, xizmatlar yoki integratsiyalar ushbu modelga tayanayotgani xatlovdan oʻtkazilishi kerak. Shundan keyingina ularni tizimlardan chiqarib tashlash bosqichi boshlanadi. Bu jarayon alohida qurilmalardagi ilovani oʻchirishdan koʻra murakkabroq, chunki gap butun axborot tizimlari — serverlar, bulut xizmatlari, ichki platformalar va ular orasidagi integratsiyalar haqida bormoqda.
Ikkinchi talab esa kelajakka qaratilgan: fuqarolik agentliklariga DeepSeek mahsulotlarini yoki DeepSeek asosida ishlab chiqilgan uchinchi tomon xizmatlarini sotib olish taqiqlanadi. Bu oddiy foydalanish cheklovi emas, balki davlat xaridlari darajasidagi toʻliq taqiq. Amalda bu shuni anglatadiki, agentliklar yangi shartnomalar tuzishda ham, mavjud shartnomalarni yangilashda ham DeepSeek bilan bogʻliq har qanday komponentdan voz kechishi kerak. Ikkala talab birgalikda DeepSeekʼning federal fuqarolik IT infratuzilmasidagi ishtirokini toʻliq tugatishga qaratilgan: mavjud izlar oʻchiriladi, yangi izlarning paydo boʻlishi esa oldindan toʻsiladi.
Huquqiy asos: #2026-01-sonli chiqarish va olib tashlash buyrugʻi
Buyruqning rasmiy nomi — #2026-01-sonli chiqarish va olib tashlash buyrugʻi (Exclusion and Removal Order #2026-01). Federal reestrga kiritilgan hujjatlarga koʻra (docket DHS-2026-0628, hujjat 2026-21447), buyruq 2026-yil 24-iyulda Ichki xavfsizlik vaziri Markwayne Mullin tomonidan imzolangan. Uning huquqiy asosi — 2018-yilda qabul qilingan Federal xaridlar taʼminot zanjiri xavfsizligi toʻgʻrisidagi qonun (Federal Acquisition Supply Chain Security Act of 2018). Ushbu qonun hukumatga taʼminot zanjiriga tahdid soladigan texnologiyalarni federal xaridlar va axborot tizimlaridan chiqarib tashlash vakolatini beradi va aynan shu vakolat asosida chiqarish hamda olib tashlash buyruqlari chiqariladi.
Eʼtiborli jihati shundaki, buyruq iyul oyida imzolangan boʻlsa-da, u haqidagi ommaviy xabarnoma 19-oktabrda eʼlon qilindi — oradan qariyb uch oy oʻtgan. Rasmiy hujjatlarda bu oraliqning sababi izohlanmagan. Xabarnomaning eʼlon qilinishi bilan buyruq keng jamoatchilik eʼtiboriga tushdi va federal agentliklar uchun uni ijro etish jarayoni rasman boshlandi. Federal reestrdagi yozuv (docket DHS-2026-0628) buyruqning rasmiy hujjat sifatidagi maqomini tasdiqlaydi va uning matni bilan keng jamoatchilik tanishishi mumkin.
DHS qanday xavflarni koʻrsatmoqda
Departament oʻz qarorini DeepSeek modellarining xavfsizlikka tahdidi bilan izohlamoqda. Rasmiy bayonotda aytilishicha, DeepSeek modellari bir nechta tahdid vektorlarini oʻz ichiga oladi va ulardan foydalanish maxfiy maʼlumotlarning Xitoy Xalq Respublikasiga uzatilishiga olib kelishi mumkin:
DeepSeek modellari bir nechta tahdid vektorlarini oʻz ichiga oladi va ulardan foydalanish maxfiy maʼlumotlarning Xitoy Xalq Respublikasiga uzatilishiga olib kelishi mumkin. — AQSh Ichki xavfsizlik departamenti bayonoti
"Bir nechta tahdid vektori" iborasi departament xavfni yagona nuqtada emas, balki bir nechta yoʻnalishda koʻrayotganini bildiradi. Bayonotda nomlangan asosiy xavf — maxfiy maʼlumotlarning Xitoyga uzatilib ketishi ehtimoli. Bu shuni anglatadiki, gap nazariy zaiflik haqida emas, balki davlat tizimlarida aylanadigan haqiqiy maʼlumotlarning begona yurisdiksiyaga chiqib ketishi xavfi haqida bormoqda.
Anadolu agentligi xabariga koʻra, direktivada alohida taʼkidlanishicha, DeepSeek serverlari Xitoyda joylashgan boʻlib, u yerdagi milliy qonunchilik hukumatning kiber va razvedka tuzilmalariga kompaniya infratuzilmasiga keng kirish imkonini beradi. Yaʼni xavf faqat modelning oʻzida emas, balki u ishlaydigan infratuzilmaning yurisdiksiyasida ham koʻrilmoqda: serverlar joylashgan mamlakat qonunchiligi davlat organlariga kompaniya tizimlariga kirish huquqini bersa, u yerda qayta ishlanadigan har qanday maʼlumot potensial xavf ostida qoladi.
Buyruq bilan birga agentliklardan oraliq kiberxavfsizlik choralari koʻrish talab qilinmoqda. Bular orasida tarmoq jurnalini kuchaytirish — tizimdagi barcha tarmoq harakatlarini batafsil qayd etish — va chiquvchi maʼlumotlar ustidan nazoratni kuchaytirish — tarmoqdan tashqariga chiqayotgan maʼlumotlar oqimini cheklash va tekshirish bor. Bu choralar DeepSeek mahsulotlari toʻliq olib tashlangunga qadar boʻlgan davrda qoʻshimcha himoya qatlami vazifasini bajaradi: jurnal yuritish shubhali harakatlarni aniqlashga yordam beradi, chiquvchi oqim nazorati esa maʼlumotlar sizib chiqishining oldini oladi.
Oldingi cheklovlar zanjiri
Joriy buyruq birdaniga paydo boʻlgani yoʻq — u bir necha oydan beri kuchayib borayotgan cheklovlar zanjirining davomi. Bungacha AQSh Savdo vazirligi va Harbiy-dengiz kuchlari DeepSeekʼdan hukumat qurilmalarida foydalanishni allaqachon taqiqlagan edi. Bu choralar asosan alohida qurilmalarga — telefonlar, planshetlar va ishchi kompyuterlarga qaratilgan edi va ularning maqsadi xodimlarning shaxsiy yoki ish qurilmalarida modeldan foydalanishini toʻxtatish edi.
Shuningdek, ayrim shtatlar ham oʻz tashabbuslari bilan harakat qilgan: Nyu-York, Tennessi va Virjiniya shtatlari DeepSeekʼga nisbatan oʻz cheklovlarini joriy etgan. Bu shuni koʻrsatadiki, xavotir faqat federal darajada emas, balki shtatlar darajasida ham mavjud boʻlgan va mahalliy hokimiyatlar federal qarorni kutmasdan oʻz choralarini koʻrgan.
Yangi federal buyruq esa bu choralarning barchasidan kengroq: u alohida qurilmalar bilan cheklanmaydi, balki federal fuqarolik agentliklarining butun IT tizimlarini va davlat xaridlari jarayonini qamrab oladi. Shunday qilib, cheklovlar uch bosqichda kuchaydi — avval alohida qurilmalar, keyin shtat darajasidagi cheklovlar, endi esa federal tizimlar va xaridlarni qamrab oluvchi toʻliq taqiq. Har bir yangi bosqich oldingisining qamrovini kengaytirdi va DeepSeekʼning davlat infratuzilmasidagi oʻrnini tobora toraytirdi.
Qoʻllanish doirasi: faqat fuqarolik agentliklari
Buyruqning qoʻllanish doirasi aniq chegaralangan: u faqat fuqarolik ijro etuvchi hokimiyat agentliklariga taalluqli. Mudofaa vazirligi (Pentagon) bu buyruq qamroviga kirmaydi — harbiy tuzilma alohida tartibda boshqariladi. Rasmiy hujjatlarda bu chegara aniq koʻrsatilgan va uni kengaytirish haqida hech qanday maʼlumot berilmagan.
Bu tafsilot muhim, chunki u buyruqning maqsadli yoʻnalishini koʻrsatadi: gap butun federal hukumat haqida emas, balki fuqarolik agentliklarining axborot tizimlari haqida bormoqda. Aynan shu tizimlarda kundalik davlat xizmatlari — fuqarolar maʼlumotlari, idoraviy hujjat aylanishi, ichki kommunikatsiyalar — yuritiladi va departament bu qatlamni himoya qilishni ustuvor vazifa deb bilmoqda. Buyruq matnida Mudofaa vazirligining qamrovdan istisno qilinishi alohida qayd etilgan — bu chegara ataylab va aniq belgilanganini koʻrsatadi. Fuqarolik agentliklari soni va ularning tizimlari koʻlami hisobga olinganda, buyruqning amaldagi qamrovi baribir juda keng: oʻnlab agentliklarning axborot infratuzilmasi toʻliq tekshiruvdan oʻtkazilishi kerak.
Fon: kuchayib borayotgan keskinlik
DeepSeek atrofidagi keskinlik sunʼiy intellekt sohasidagi global raqobat fonida kuchaymoqda. Xitoy kompaniyasining modellari qisqa vaqt ichida keng tarqaldi va davlat idoralari hamda xususiy tashkilotlarda qoʻllanila boshladi. Aynan shu keng tarqalish xavfsizlik idoralarining eʼtiborini tortdi: model qanchalik keng qoʻllanilsa, uning atrofidagi infratuzilma orqali maʼlumotlar sizib chiqishi xavfi shunchalik dolzarb koʻrinadi.
AQSh hukumati sunʼiy intellekt modellarini endi oddiy dasturiy taʼminot sifatida emas, balki taʼminot zanjiri xavfsizligi nuqtai nazaridan baholanadigan komponent sifatida koʻrmoqda. #2026-01-sonli buyruqning 2018-yilgi qonunga tayanishi ham shundan dalolat beradi: sunʼiy intellekt modellari davlat xaridlari va axborot tizimlari xavfsizligini taʼminlash mexanizmlari doirasiga rasmiy ravishda kiritilmoqda. Bu yondashuv kelgusida boshqa modellarga nisbatan ham shunday buyruqlar chiqarilishi uchun huquqiy zamin yaratadi.
Bu qaror bevosita faqat AQSh federal fuqarolik agentliklariga taalluqli boʻlsa-da, uchinchi tomon sunʼiy intellekt xizmatlaridan foydalanadigan har qanday tashkilot uchun taʼminot zanjiri xavfsizligi masalasi global ahamiyat kasb etmoqda. DeepSeek faoliyati haqida Aishunos arxivida ham maqolalar eʼlon qilingan — masalan, kompaniyaga kiritilgan 12 milliard dollarlik sarmoya haqida batafsil oʻqish mumkin. Yangi buyruq shu tariqa DeepSeek atrofidagi huquqiy manzarani tubdan oʻzgartirdi: model endi federal fuqarolik tizimlarida na mavjud xizmat sifatida, na kelgusi xarid obyekti sifatida qola olmaydi.
