2026-yil 9-oktabrda Nikon kompaniyasi Small World in Motion mikroskopik video tanlovida gʻolib deb topilgan videoni diskvalifikatsiya qildi. Kompaniya videoni va unga ilova qilingan materiallarni puxta qayta baholagach hamda hakamlar hayʻati aʻzolari bilan maslahatlashgach, uning tanlovning generativ sunʻiy intellekt (SI) boʻyicha qoidalariga mos kelmasligi aniqlanganini bildirdi. Bu haqda The Verge 2026-yil 9-oktabrda xabar berdi. Shu kuni Ars Technica ham voqea tafsilotlarini eʻlon qildi.
Qaror tanlov tarixida kam uchraydigan holat: gʻolib deb eʻlon qilingan ish keyinchalik qoidabuzarlik sababli natijalar roʻyxatidan chiqarildi va gʻoliblik boshqa ishtirokchiga oʻtdi.
Mojaro qanday boshlandi
Mojaro olimlar doktor Ning Xuning tanlovda gʻolib deb topilgan videosi haqiqiyligini ommaviy ravishda shubha ostiga olgach boshlandi. Muallifning taʻkidlashicha, videoda PCD nafas yoʻllari kasalligiga chalingan bolaning nafas yoʻlidagi tuksimon kirpikchalar harakati aks etgan.
Video dastlab tanlovda gʻolib deb topilgan edi. Biroq eʻlon ortidan ilmiy jamoatchilik uning ishonchliligini soʻroqqa tuta boshladi. Kirpikchalar ʻ nafas yoʻllari sirtini qoplagan mayda tuksimon tuzilmalar. Videoda aynan ularning harakati tasvirlangani daʻvo qilingan edi.
Olimlarning eʻtirozlari shu tasvirning ishonchliligiga qaratildi: mikroskop ostida olingan kadrlardagi harakat tabiiy jarayonmi yoki keyingi ishlov mahsuli ʻ bahs shu savol atrofida avj oldi. Shubhalar ommaga chiqqach, Nikon videoni qayta baholash jarayonini boshladi. Kompaniya nafaqat videoning oʻzini, balki unga ilova qilingan materiallarni ham qayta koʻrib chiqdi.
Qaror qanday qabul qilindi
Nikon qarorni puxta tekshiruvdan soʻng qabul qilganini maʻlum qildi. Kompaniya videoning oʻzini va unga ilova qilingan materiallarni qayta baholadi hamda hakamlar hayʻati aʻzolari bilan maslahatlashdi. Yakuniy xulosa shunday boʻldi: video tanlovning generativ SI boʻyicha qoidalariga mos kelmaydi.
Tekshiruvning uchta tayanchi boʻldi: video materialining oʻzi, muallif taqdim etgan qoʻshimcha hujjatlar va hakamlar hayʻati aʻzolarining xulosasi. Kompaniya qarorni shu uch manba asosida qabul qilganini bildirdi.
Kompaniya qarorning maʻnosini ham aniq chegaraladi. Uning taʻkidlashicha, bu qaror ishtirokchining kasbiy obroʻsi, ilmiy hissasi yoki niyatiga nisbatan hukm sifatida talqin qilinmasligi kerak.
“Ushbu qaror ishtirokchining kasbiy obroʻsi, ilmiy hissasi yoki niyatiga nisbatan hukm sifatida talqin qilinmasligi kerak”, — deya taʻkidladi Nikon.
Bu ibora kompaniya bayonotida alohida urgʻu bilan keltirilgan. Nikon qoidabuzarlik faktini qayd etdi, biroq uni muallifning shaxsiyati yoki ilmiy faoliyatiga baho sifatida talqin qilishdan ogohlantirdi.
Qoidalar nimani nazarda tutadi
Small World in Motion tanlovida generativ SI boʻyicha qoidalar amalda. Nikon gʻolib videoning aynan shu qoidalarga mos kelmasligini aniqladi va shu asosda diskvalifikatsiya qarorini chiqardi.
Kompaniya xulosasi aniq: videoda qoʻllangan ishlov usuli ruxsat etilgan chegaradan chiqqan. Qaror matnida usulning texnik tafsilotlari ochib berilmagan, biroq baholash natijasi diskvalifikatsiya uchun yetarli deb topilgan.
Bahsning markazidagi savol
Bahsning markazida bitta savol turibdi: SI yordamida keyingi ishlov qayerda tugab, generativ SI boʻyicha qoidabuzarlik qayerda boshlanadi. Bu savolga tomonlar turlicha javob berdi.
Doktor Xu qayta tiklangan kulrang mikroskopiya tasvirlarini nazoratsiz neyron tarmoq usuli bilan SI yordamida keyingi ishlovdan oʻtkazganini tan oldi. Uning tan olishicha, ishlov qayta tiklangan kulrang mikroskopiya tasvirlariga nisbatan qoʻllangan va nazoratsiz neyron tarmoq usuliga asoslangan. Uning taʻkidlashicha, u tanlov qoidalari doirasida harakat qilgan. Doktor Xuning oʻzi bu usulni tanlov qoidalariga zid deb hisoblamagan. Bu haqda Ars Technica yozdi.
Nikon esa xuddi shu usulni generativ SI boʻyicha tanlov qoidalariga zid deb topdi. Natijada mojaro ikki qarama-qarshi xulosaga tayandi: muallif qoʻllagan usulni qoidaga muvofiq deb hisoblaydi, tashkilotchi esa uni qoidabuzarlik deb baholadi.
Yangi gʻolib kim boʻldi
Diskvalifikatsiyadan soʻng gʻoliblik Nguyen Nam Nhatning videosiga oʻtdi. Unda mayda yumaloq chuvalchang va bir hujayrali Dileptus aks etgan. Nikon tanlov reytingini yangiladi va yangi gʻolibni rasman eʻlon qildi. Reyting yangilanishi bilan musobaqaning rasmiy natijalar roʻyxati ham oʻzgardi.
Shu tariqa musobaqa natijalari qayta tartiblandi: avvalgi gʻolib roʻyxatdan chiqarildi, keyingi oʻrindagi ish birinchi pogʻonaga koʻtarildi.
Nikon qoidalarni qayta koʻrib chiqmoqchi
Nikon tasvirlash texnologiyalari va sunʻiy intellektdagi yutuqlar tanlov oldiga yangi muammolar qoʻyayotganini bildirdi. Kompaniyaning baholashicha, zamonaviy ishlov usullari musobaqa qoidalarini qoʻllashda ilgari boʻlmagan vaziyatlarni yuzaga keltirmoqda.
Shu sababli kompaniya kelgusi ishtirokchilar uchun qoidalar va baholash tartiblarini qayta koʻrib chiqishni rejalashtirmoqda. Qayta koʻrib chiqish kelgusi tanlov ishtirokchilariga taalluqli boʻladi. Bu qadam SI vositalarining tasvirlash sohasidagi oʻrni kengayib borayotgani fonida qoʻyilmoqda.
