Federal prokurorlar yakshanba kuni ommaga ochiqlangan sud hujjatida sobiq OpenAI muhandisi Abdulrahman Alfozan Saudiya hukumati tomonidan «sezilarli darajada qoʻllab-quvvatlangan» koʻrinishini maʼlum qildi. Prokurorlar San-Fransiskodagi federal sudyadan 35 yoshli Saudiya fuqarosini qochish xavfi yuqori shaxs sifatida hibsda saqlashni soʻradi — garov masalasi boʻyicha eshituv Reuters 2026-yil 19-oktabr xabariga koʻra dushanba kuniga belgilangan edi.
Alfozan shu oy boshida OpenAIʼning ijroiya yigʻilish xonasiga maxsus tayyorlangan shifrlangan ovoz yozish qurilmasi oʻrnatganlikda ayblanib, Federal tergov byurosi (FBI) tomonidan hibsga olingan edi. Yakshanba kungi hujjat — uni hibsda saqlashni soʻrovchi prokurorlar arizasi (detention memo) — ish boshlanganidan keyingi eng yirik rasmiy yangilanish boʻldi va ayblovga xalqaro oʻlchov qoʻshdi.
Prokurorlar qanday dalillarni keltirmoqda
Hujjatning markaziy daʼvosi — Alfozanning Saudiya qirol oilasining ismi oshkor etilmagan aʼzosi bilan muntazam aloqada boʻlgani. Prokurorlar aloqaning «muntazam» tusda boʻlganini alohida taʼkidlagan — bu bir martalik murojaat emas, balki davomiy muloqot boʻlganini anglatadi. Aʼzoning shaxsi hujjatda oshkor etilmagan, biroq prokurorlar buni ayblanuvchining chet davlat bilan bevosita bogʻliqligi belgisi sifatida koʻrsatmoqda.
Ikkinchi epizod Alfozan hibsga olinganidan keyingi kuni sodir boʻlgan: prokurorlar yozishicha, Saudiya harbiy amaldori ayblanuvchining rafiqasi va kichik yoshdagi oʻgʻli uchun Saudiya Arabistoniga bir tomonlama aviachiptani bron qilib, toʻlovini amalga oshirgan. Chipta aynan hibsga olishdan keyingi kuni — ish tafsilotlari toʻliq ommaga maʼlum boʻlishidan oldin — sotib olingan. Prokurorlar bu harakatni oila aʼzolarini tergov doirasidan zudlik bilan chiqarib yuborishga qaratilgan reja sifatida talqin qilmoqda va uni qochish xavfining asosiy isbotlaridan biri deb atamoqda.
Alfozan OpenAIʼning yuqori lavozimli xodimlari va rahbarlari, yirik biznes hamkorlar hamda hukumat amaldorlari ishtirokidagi oʻta maxfiy uchrashuvlarni yashirincha yozib olish uchun maxsus tayyorlangan, shifrlangan ovoz yozish qurilmalarini yaratishga jiddiy harakat qilgan, — deyiladi prokurorlar hujjatida.
Prokurorlar hujjatda Alfozanning bunday xatti-harakatlari AQSh milliy xavfsizligiga xavf solishi mumkinligi haqida ham ogohlantirgan. Bu ibora ayblovning ogʻirligini oshiruvchi rasmiy baho sifatida keltirilgan — prokurorlar tinglangan uchrashuvlarda davlat amaldorlari ham ishtirok etganini alohida qayd etgan.
Taʼkidlash joizki, «detention memo» — AQSh federal sud amaliyotida prokurorlarning ayblanuvchini sudgacha hibsda saqlash zarurligini asoslovchi rasmiy hujjati. Unda asosan qochish xavfi va tergovga toʻsqinlik qilish ehtimoli koʻrib chiqiladi; bu safar hujjatning deyarli barchasi aynan Saudiya chizigʻiga bagʻishlangan.
Nima uchun prokurorlar hibsda saqlashni soʻramoqda
Garov masalasi boʻyicha prokurorlar pozitsiyasi uchta omilga tayanadi: xorijiy davlat qoʻllovi ehtimoli, oila aʼzolari uchun bir tomonlama chipta sotib olingani va ayblanuvchining Saudiya fuqaroligiga egaligi. Prokurorlar fikricha, bu omillar birgalikda Alfozanning sud jarayonidan qochish ehtimolini keskin oshiradi. AQSh federal sud amaliyotida bunday omillar garov rad etilishiga asos boʻlishi mumkin — ayniqsa ayblovda xorijiy davlat ishtiroki tilga olingan hollarda sudlar qochish xavfini yuqori baholaydi.
«Saudi Gov Docs» papkasi
Ars Technicaʼning sud hujjatiga tayanib xabar berishicha, tergov Alfozanning OpenAI ichki tizimida «Saudi Gov Docs» deb nomlangan papkaga kirganini aniqlagan. Papka nomi ingliz tilidan tarjimada «Saudiya hukumati hujjatlari» degan maʼnoni anglatadi.
Shuningdek, Alfozan kompaniyaning ichki izlanish vositasi orqali OpenAIʼning Saudiya Aloqa va axborot texnologiyalari vazirligi (MCIT) bilan aloqalarini oʻrgangan. Hujjatda aytilishicha, u rejalashtirilgan tashriflar hamda «HUMAIN x MCIT @OpenAI» deb belgilangan uchrashuvga oid yozuvlarni koʻzdan kechirgan. Prokurorlar ayblanuvchining ichki tizimdan foydalangan holda aynan Saudiya bilan bogʻliq yoʻnalishlarni nishonga olganini qayd etgan.
Bu tafsilotlar prokurorlar talqiniga koʻra, ayblanuvchining qiziqishi shunchaki shaxsiy emas, balki Saudiya davlat tuzilmalari bilan bogʻliq boʻlganini koʻrsatadi. Keltirilgan barcha holatlar hozircha ayblov tomoni daʼvosi darajasida qolmoqda — ish boʻyicha eshituv Reuters xabariga koʻra dushanba kuniga belgilangan edi.
Ish tarixi
Eslatib oʻtamiz, FBI Alfozanni 14-oktabr 2026-yil kuni hibsga olgani haqida avval xabar bergan edik. Oʻshanda ayblov ijroiya xonasiga yashirin ovoz yozish qurilmasi oʻrnatish bilan cheklangan edi; yangi sud hujjati esa ishga Saudiya hukumatining ehtimoliy ishtiroki chizigʻini qoʻshmoqda.
Ayblovning dastlabki bosqichida eʼtibor asosan texnik jihatga — qurilmaning qanday tayyorlangani va qayerga oʻrnatilganiga qaratilgan edi. Yangi hujjat ishning mohiyatini kengaytirmoqda: endi gap nafaqat tinglash fakti, balki uning ortida xorijiy davlat turishi ehtimoli haqida bormoqda. Prokurorlarning oʻz bahosicha, aynan shu holat ishni oddiy korporativ xavfsizlik buzilishidan milliy xavfsizlik darajasidagi masalaga aylantiradi.
Reutersʼning yozishicha, hujjat yakshanba kuni ommaga ochiqlandi. Prokurorlar Alfozanni garov evaziga ozod qilmaslikni soʻramoqda — ularning fikricha, xorijiy davlat qoʻllovi mavjud boʻlgan sharoitda qochish xavfi oʻta yuqori. Yakuniy qaror eshituvda federal sudya tomonidan qabul qilinishi kutilgan edi.
