2026-yil 7-oktabrda Biohub — Meta bosh direktori Mark Zuckerberg va uning rafiqasi, doktor Priscilla Channing xayriya tashabbusi — AQSh hukumati, Meta Platforms va Alphabet kompaniyasining (Google DeepMind bilan) sunʻiy intellekt (SI) modellarini biologik tadqiqotlar uchun oʻqitishga moʻljallangan ochiq maʻlumotlar toʻplamlarini yaratish loyihasiga qoʻshilganini eʻlon qildi. Reutersʻning xabar berishicha, yangi majburiyatlar tufayli tashabbusdagi jami sarmoya $1,8 mlrd ga yetdi. Sarmoya Virtual Biology Initiativeʻni moliyalashtiradi — u hujayralarning oʻzgarishlarga reaksiyasini olimlar shu paytgacha oʻrganganidan ancha koʻp sharoitda oʻlchash va shu maʻlumotlar asosida dori ishlab chiqish muddatini (hozir bu jarayon yillar oladi) sezilarli qisqartirishi mumkin boʻlgan bashorat modellarini yaratishni maqsad qiladi.
Sarmoya taqsimoti
Biohub rasmiy eʻloniga koʻra, yangi hamkorlar mablagʻlari quyidagicha taqsimlandi. Meta, Google DeepMind va dori yaratish boʻyicha ixtisoslashgan Isomorphic Labs startapi birgalikda $300 mln sarmoya kiritmoqda. AQSh Energetika vazirligi (Department of Energy) laboratoriya oʻlchovlari, modellashtirish va hisoblash ishlari uchun besh yil davomida $500 mln dan ortiq mablagʻ ajratadi.
Milliy sogʻliqni saqlash institutlari (NIH) oldingi federal mablagʻlar hisobidan $500 mln dan ortiq mablagʻ evaziga yaratilgan maʻlumotlar toʻplamlari va repozitoriylarni muvofiqlashtiradi; Biohub esa ularni SI oʻqitish uchun standartlashtiradi. Reutersʻning qayd etishicha, bu majburiyatlar Biohubning 2026-yil aprelida loyihaga ajratgan $500 mln sarmoyasidan keyin kelmoqda. Shu tariqa Virtual Biology Initiativeʻga yirik mablagʻ qoʻygan hamkorlar soni keskin koʻpaydi va loyiha davlat hamda xususiy sektorning eng yirik oʻyinchilarini birlashtirdi.
Xalqaro hamkorlik kengaymoqda
Biohubʻning 7-oktabrdagi rasmiy eʻlonida Biohub, AQSh Energetika vazirligi, NIH va yangi moliyalash hamkorlari kasalliklarni bashorat qiluvchi SI modellariga imkon beradigan maʻlumotlar yaratishga qaratilgan xalqaro tashabbusni kengaytirishni eʻlon qilgani tasdiqlandi. Rasmiy eʻlonda yangi bosqichdagi jami majburiyat "deyarli $2 mlrd" deb koʻrsatilgan, Reuters esa Biohub maʻlumotiga tayanib umumiy summani $1,8 mlrd deb xabar berdi.
Tashabbus tarmoqlararo hamkorlik sifatida tavsiflanmoqda: davlat idoralari laboratoriya infratuzilmasi va hisoblash quvvatini, texnologiya kompaniyalari esa SI modellashtirish tajribasi va mablagʻni birlashtirmoqda. Biohub buni biologik tadqiqotlar uchun maʻlumotlar yaratishga qaratilgan xalqaro harakatning katta kengayishi sifatida taqdim etdi.
Ochiq ilm-fan va embargo
Maʻlumotlar toʻplamlari oxir-oqibat ommaga ochiq eʻlon qilinadi, ammo ularni moliyalashtirgan kompaniyalar maʻlumotlarga birinchi boʻlib kirish huquqini oladi. Biohub fan boʻyicha rahbari Alex Rivesning soʻzlariga koʻra, tijorat hamkorlari uchun embargo muddati belgilanadi — bu davrda hamkor guruhlar maʻlumotlar ustida ishlaydi, soʻngra ular ochiq ilmiy resursga aylanadi.
"Tijorat hamkorlari uchun embargo muddatlari belgilangan: maʻlum bir vaqt davomida guruhlar maʻlumotlar ustida ishlaydi, soʻngra ular ochiq ilmiy resurs sifatida taqdim etiladi", — dedi Alex Rives, Biohub fan boʻyicha rahbari (Reuters).
Biohub bu tartibni xususiy mablagʻlarni ochiq ilm-fan loyihasiga jalb qilish usuli sifatida tavsifladi. Hukumat mablagʻlari hisobidan bajariladigan parallel ishlar bunday cheklovlarga ega boʻlmaydi. Biohub keyingi bosqichda farmatsevtika kompaniyalari va xayriya tashkilotlariga murojaat qilishni rejalashtirmoqda — bu ochiq ilm-fan modelini yanada kengaytirishga xizmat qiladi.
Besh yillik rejadagi maqsad
Virtual Biology Initiativeʻning vazifasi — hujayralarning oʻzgarishlarga reaksiyasini olimlar shu paytgacha oʻrganganidan ancha koʻp sharoitda oʻlchash va shu maʻlumotlar asosida dori ishlab chiqish muddatini sezilarli qisqartirishi mumkin boʻlgan bashorat modellarini yaratish.
Maʻlumotlar bir qator usullar yordamida yigʻiladi: fazoviy transkriptomika (spatial transcriptomics) — butun toʻqima ichidagi molekulyar faollikni xaritaga tushiradi; shuningdek, hujayralarning atrof-muhit oʻzgarishlariga reaksiyasini qayd etuvchi skrininglar. Bu maʻlumotlarning katta qismi shu paytgacha hech qachon muvofiqlashtirilgan tarzda yigʻilmagan.
"Biologiya hozirgacha topishmachoqqa asoslangan aqlli fan boʻlib kelgan. Biz buni har doim faqat bitta guruh uchun emas, umumiy boylik sifatida saqlab kelganmiz — shunda u vaqt oʻtishi bilan oʻz ustiga qatlana boradi", — dedi Priscilla Chan intervyuda (Reuters).
Alex Rivesning aytishicha, hozirgi hujayra maʻlumotlari toʻplamlari yuzlab millionlab hujayralarni qamrab oladi, ammo aniq bashorat modellari uchun milliardlab, kelajakda esa trillionlab hujayra maʻlumoti talab etiladi. Uning taʻkidlashicha, bunday ishlar odatda oʻnlab yillar talab qiladi, hamkorlar esa ularni besh yilga siqishtirishni maqsad qilgan: birinchi maʻlumotlar toʻplami taxminan bir yildan keyin tayyor boʻladi, aniq bashorat modellari esa besh yil ichida yaratilishi kutilmoqda. Biohubʻning rasmiy eʻlonida ham loyiha kasalliklarni bashorat qilish va davolashga moʻljallangan SI modellari uchun poydevor maʻlumotlarini yaratishga qaratilgani qayd etilgan (Biohub rasmiy eʻloni).
