Jack Dorseyʻning Block kompaniyasi 2026-yil 23-oktabrda Dessa nomli nutqdan-nutqqa (speech-to-speech) sunʻiy intellekt (SI) modelini eʻlon qildi. "Nutqdan-nutqqa" degani — model ovozli soʻrovni qabul qilib, javobni ham ovoz shaklida beradi va bu jarayonda matn umuman ishtirok etmaydi. Kompaniyaning bildirishicha, Dessa noldan faqat inson suhbati asosida oʻqitilgan — kitob, veb-sahifa yoki boshqa yozma matnlar oʻqitish jarayonida umuman ishlatilmagan. Bu yondashuv uni bugungi kundagi deyarli barcha katta SI modellaridan tubdan farqlaydi, chunki ular asosan internetdagi ulkan matn toʻplamlarida oʻqitiladi.
Eʻlon The Verge xabariga koʻra ommaviy waitlist bilan birga chiqdi: qiziquvchilar modelni sinab koʻrish uchun navbatga yozilishi mumkin. Shu bilan birga, kompaniya SI xavfsizligi boʻyicha ishlaydigan kichik tadqiqotchilar guruhiga erta kirish imkoniyatini bermoqda — jamoa fikricha, bunday model tadqiqot uchun yangi hudud va unda hali oldindan koʻrilmagan xatarlar boʻlishi mumkin.
Full-duplex: eshitib turib gapiradigan model
Dessaʻning asosiy texnik farqi — full-duplex (tinglash va gapirish bir vaqtda) rejimda ishlashi. Tizimga audio kiradi, audioni oʻzi chiqaradi va oraliqda ovoz yozma soʻzlarga aylantirilmaydi. Amaliy maʻnoda bu shuni anglatadiki, model gapirish jarayonida ham tinglashda davom etadi: suhbatdosh uni gap oʻrtasida toʻxtatsa, pauza qilsa, kulsa yoki ovoz ohangi oʻzgarsa — bularning barchasini real vaqtda sezib, tabiiy javob qaytaradi. Bu — odamlar suhbatlashish tarziga yaqin xatti-harakat: biz ham tinglab turib gapiramiz, suhbatdoshimizni toʻxtatamiz yoki uning ohangiga qarab javobimizni oʻzgartiramiz.
Dessa jamoasining taʻkidlashicha, hozirgi ovozli SI tizimlarining muammosi aynan shu yerda: ular inson nutqini avval matnga aylantiradi va bu jarayonda ohang, pauza hamda his-tuygʻu tashiy oladigan katta hajmdagi maʻlumot yoʻqoladi. Natijada eng qudratli modellar ham suhbatdoshning kayfiyatini eshita olmaydi. Jamoa modelni yaratish sabablarini uchta narsa bilan izohlaydi: qiziqish (yoki ularning oʻz soʻzi bilan aytganda — zavq), inson va SI oʻrtasidagi yaxshiroq oʻzaro tushunish hamda xavfsizlik.
"Biz Dessaʻni noldan faqat inson suhbati asosida oʻqitdik. Tovushlar! Matn yoʻq, oldindan oʻqitilgan modellar yoʻq." — Block, Dessa rasmiy sahifasi
Kitob oʻqimagan, faqat eshitgan model
Dessaʻni boshqa modellardan ajratadigan ikkinchi jihat — oʻqitish maʻlumotlarining tabiati. Odatdagi katta til modellari kitoblar, veb-sahifalar va boshqa yozma manbalardagi milliardlab soʻzlarda oʻqitiladi. Dessa esa faqat insonlarning jonli suhbatlaridagi tovushlarni eshitib oʻrgangan — hech qanday yozma matn, hech qanday oldindan oʻqitilgan model ishlatilmagan. Boshqacha aytganda, u tilni kitob oʻqib emas, odamlarni tinglab oʻrgangan — xuddi chaqaloqlar yozuvni koʻrmasdan gapirishni oʻrgangani kabi.
Bu yondashuv modelning xatti-harakatlariga bevosita taʻsir qiladi. Kompaniya qayd etishicha, Dessa kulgili gap eshitganda odamlar kabi gap oʻrtasida kuladi — boshqa modellar esa suhbatdosh gapini tugatishini kutib, keyin "buyruq boʻyicha" kuladi. Undan balandroq gapirish soʻralsa, ovozni balandlatadi — bularning hech biri unga maxsus oʻrgatilmagan, u buni faqat eshitgan suhbatlaridan oʻzlashtirgan. Kompaniya Dessaʻni "inson nutqidan oʻrganib, realistik jonli suhbat qura oladigan dunyodagi birinchi SI" deb taʻriflamoqda.
MacBookʻda lokal ishlaydi
Blockʻning maʻlum qilishicha, Dessa MacBook Pro M4 Max yoki undan kuchliroq kompyuterda lokal rejimda ishlay oladi. Bu muhim amaliy tafsilot: model har bir soʻrov uchun bulutli serverlarga murojaat qilishni talab qilmaydi va foydalanuvchining oʻz qurilmasida ishlay oladi — ovozli maʻlumotlar qurilmadan chiqmasligi mumkin degani.
Modeldan foydalanish hozircha cheklangan. Eʻlon bilan birga ommaviy waitlist ochildi — qiziquvchilar navbatga yozilishi mumkin. Parallel ravishda kompaniya SI xavfsizligi sohasidagi kichik tadqiqotchilar guruhiga erta kirish bermoqda. Buning sababi ochiq aytilgan: faqat tovushdan oʻrgangan model tadqiqot uchun yangi hudud, va jamoa oʻzi oldindan koʻra olmagan xatarlarni tashqi mutaxassislar topishini istaydi. Xavfsizlik — jamoa modelni yaratishdagi uchta asosiy sababdan biri sifatida koʻrsatilgan.
Loyiha rahbari va Dessa nomining tarixi
Loyihani Ragavan Thurairatnam boshqaradi — u Blockʻning ichki SI tadqiqot laboratoriyasi rahbari. Thurairatnam 2020-yilda Block sotib olgan asl Dessa startapining hammuassisi boʻlgan. Yangi mahsulot nomi oʻsha brendni qayta tiriltiradi: olti yil avval sotib olingan startap nomi endi tubdan yangi yondashuvdagi loyiha sifatida qaytmoqda.
Shunday qilib, Dessa — yozma matnsiz, faqat inson ovozi va jonli suhbati asosida oʻrgangan ovozli SI. U tinglab turib gapiradi, uzilish va kulguni real vaqtda sezadi hamda shaxsiy kompyuterda lokal ishlay oladi. Model hozircha waitlist orqali va xavfsizlik tadqiqotchilariga erta kirish shaklida taqdim etilmoqda.
Eslatib oʻtamiz, Blockʻning Square boʻlinmasi ham ovozli SI yoʻnalishida ishlamoqda — avvalroq kompaniya SI asosidagi ovozli buyurtma kioskasini taqdim etgani haqida yozgandik.
