Nvidia tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan CoreWeave kompaniyasining tobora oʻsib borayotgan qarz yuklamasi investorlarda sunʻiy intellekt (SI) bumining barqarorligi haqida yangi savollar uygʻotdi. Reutersʻning 15-oktabrda eʻlon qilingan tahliliga koʻra, kompaniya aksiyalari va obligatsiyalari bosh direktorning bitimlar portfeli mustahkamligi haqidagi kafolatlariga qaramay keskin tushib ketdi va bu texnologiya aksiyalarining kengroq sotuvini kuchaytirdi. Investorlar endi SIʻga boʻlgan talab ushbu quvvatni qurish uchun olinayotgan milliardlab qarzlarni oqlay oladimi, degan savolga javob izlamoqda.
Qarz yuklamasi qanchalik katta
CoreWeave Nvidia protsessorlaridan hisoblash quvvatini SI ishlab chiquvchi va joriy etuvchi kompaniyalarga — jumladan Microsoft va OpenAIʻga ijaraga beradi. U «neocloud» deb ataladigan yangi bulut provayderlari guruhining yetakchilaridan biri: ular mijozlarga oʻz maʻlumotlar markazlarini qurmasdan hisoblash quvvatidan foydalanish imkonini beradi. Ammo bunday quvvatni yetkazib berish chiplar va infratuzilmaga katta oldindan sarmoya talab qiladi va bu koʻpincha qarz evaziga moliyalashtiriladi.
Kompaniya faoliyati davomida hech qachon foyda koʻrmagan. LSEG agentligi jamlagan maʻlumotlarga koʻra, uning qarzi 50 milliard dollarga yaqin. Avgust oyida kompaniya yillik kapital xarajatlar prognozini 4 milliard dollarga oshirib, 35–39 milliard dollar oraligʻiga koʻtardi. Tahlilchilar joriy yilda daromad 13 milliard dollarga yaqinlashishi, zarar esa 2,13 milliard dollarni tashkil etishini kutmoqda — yaʻni kompaniya shartnomalar boʻyicha daromadni olishdan ancha oldin katta mablagʻ sarflashga majbur.
Qarz bozoridagi signal yanada keskin. 2031-yilda muddati tugaydigan va «junk» (past) reytingga ega obligatsiyalarning daromadliligi 16 foiz atrofiga koʻtarildi — bu qarz «distressed» (xavfli) hududga kirganini bildiradi. Qarzni defoltdan sugʻurtalash xarajati 1000 bazis punktga chiqdi; bu keyingi besh yil ichida defolt ehtimoli qariyb 63 foiz ekanini anglatadi. Bir yil avval bu koʻrsatkich 30 foiz atrofida edi.
Bosh direktor Mike Intrator xodimlarga yoʻllagan va Reuters koʻrgan ichki xatida bitimlar portfelining qarz majburiyatlarini toʻliq qoplashini taʻkidladi. Ikkinchi chorak oxirida kompaniyaning daromad portfeli 104,2 milliard dollarni, uchinchi chorak boshida esa unga 25 milliard dollardan ortiq yangi majburiyatlar qoʻshilganini bildirdi.
Bozor reaksiyasi: «kon kanareykasi»
Investor Chamath Palihapitiya CoreWeaveʻning xavfli qarz holatini koʻrsatib, SI qurilishi xususiy kredit pufagi emasmi, degan savolni oʻrtaga tashladi. Uning fikricha, qarz muammosi endi butun SI sanoatiga tahdid solmoqda. The Vergeʻning 19-oktabrdagi xabariga koʻra, Palihapitiya aynan shu savolni ommaviy muhokamaga olib chiqqan.
«CoreWeave tezda SI savdosining kon kanareykasiga aylanmoqda», — dedi XTB tadqiqot direktori Kathleen Brooks.
IG Group bosh texnik tahlilchisi Axel Rudolphʻning izohlashicha, «investorlar SI hisoblash quvvatiga boʻlgan talabning birdan qulashidan emas, balki ushbu qurilish qanday moliyalashtirilayotganidan shubhalanayotganga oʻxshaydi». Haqiqatdan ham, CoreWeave biznesi ikki narsaga bogʻliq: SI hisoblash quvvatiga boʻlgan talab va infratuzilmani moliyalashtirishga kreditorlarning tayyorligi. Aksiyalarning sotilishi ikkinchisiga ishonch pasayganini koʻrsatadi.
Xavotir faqat CoreWeave bilan cheklanmaydi. Neocloud raqiblari — Nebius, Applied Digital va Iren aksiyalari ham soʻnggi sotuvda tushdi. OpenAIʻga katta tikayotgan SoftBankʻning defoltdan himoya xarajati oshdi. Amazon, Alphabet, Meta va Nvidiaʻning kredit spredlari ham rekord darajaga chiqdi — ammo ularda oʻsish CoreWeaveʻdagidan ancha sekin, chunki bu kompaniyalarning pul oqimi kattaroq va balanslari mustahkamroq.
Nvidia pozitsiyasi va sanoat istiqboli
Nvidia bosh direktori Jensen Huang tashvishlarni rad etdi: uning aytishicha, CoreWeaveʻning moliyaviy holati yaxshilanmoqda va uni qoʻllab-quvvatlash zarurati yoʻq. Shuningdek, chip giganti 2032-yil aprelgacha CoreWeaveʻning sotilmagan quvvatini sotib olishga kelishib oldi.
Biroq tahlilchilarning asosiy xavotiri SI talabining qulashida emas. Yuqori qarz olish xarajatlari talab keskin susaygan taqdirda biznesni barqaror saqlashni qiyinlashtirishi mumkin. Uskunaning oʻzi ham qoʻshimcha xavf tugʻdiradi: chiplar yangi avlod chiqqan sari qadrsizlanadi va provayderlarni ularni almashtirish uchun yanada koʻp sarflashga majbur qiladi.
Gartner prognoziga koʻra, 2030-yilga kelib neocloudʻlarning qariyb 80 foizi yopilishi mumkin: kutilayotgan SI daromadi barcha rejalashtirilgan infratuzilma xarajatlaridan foydali qaytimni taʻminlay olmaydi. AQSH texnologiya gigantlari bu yil SI infratuzilmasiga 700 milliard dollardan ortiq sarflashi kutilmoqda — shuning uchun CoreWeave atrofidagi voqealar butun soha uchun sinov vazifasini oʻtamoqda. Shuningdek, ikki qarash hozir yonma-yon turibdi: Nvidia rahbariyati moliyaviy holat yaxshilanayotganini aytsa-da, qarz bozoridagi signallar — obligatsiyalar xavfli hududda, defolt ehtimoli bir yil avvalgi 30 foizdan 63 foizga koʻtarilgan — aksincha koʻrsatmoqda.
