Massachusets texnologiya instituti (MIT) tadqiqotchilari qiziqarli savolga javob izladi: hech qanday topshiriq berilmagan sunʻiy intellekt agentlari oʻz holicha qoldirilsa, ular nima qiladi? Javobni topish uchun olimlar 'Eko' deb nomlangan 13 ta agentni simulyatsiya qilingan choʻl orolga joylashtirdi va ularni 30 soat davomida oʻz holicha qoldirdi. Har bir agent Claude Opus 4.7 modeli asosida ishlaydi. 30 soat ichida agentlar kutilmaganda oʻzlari mashgʻulotlar oʻylab topa boshladi — tadqiqotchilar bu xatti-harakatda oʻyinning belgilarini koʻrdi. Maqola sarlavhasining oʻzi tadqiqot savolini ifodalaydi: 'Is this machine playing?' — yaʻni 'Bu mashina oʻynayaptimi?'. Tajriba natijalari shu nomli maqola sifatida 2026-yil 5-oktabrda arXivʻga joylandi, 22-oktabrda esa TechCrunch ularni keng jamoatchilikka tanishtirdi.
Tajriba qanday oʻtkazildi
Tajribani MIT tadqiqotchilari oʻtkazdi. Maqola mualliflari — Nathan Cloos, Antonio Norelli, Daniel Durbin, Jacob Andreas, Daniela Rus va Phillip Isola. Tajriba gʻoyasi oddiy: kuchli agentlarga hech narsa topshirilmasa, ular oʻz-oʻzidan biror faoliyat boshlaydimi — shu tekshirildi. Ular 'Eko' deb atagan 13 ta agentni simulyatsiya qilingan choʻl orolga joylashtirdi va ularga hech qanday vazifa bermadi: agentlar 30 soat davomida orolda butunlay yolgʻiz qoldirildi — ularga na topshiriq, na yoʻriqnoma berildi, xatti-harakati esa kuzatib borildi. Shunday qilib, tadqiqotchilar maqsad qoʻyilmagan sharoitda yetarlicha kuchli agentlar oʻzini qanday tutishini bevosita kuzatish imkoniga ega boʻldi.
Agentlar oʻz-oʻzidan mashgʻulot oʻylab topdi
30 soat ichida agentlar boʻsh oʻtirmadi: ularga hech qanday topshiriq berilmagan boʻlsa-da, ular oʻzlari uchun turli sinov va mashgʻulotlar oʻylab topa boshladi. Boshqacha aytganda, tashqaridan maqsad qoʻyilmagan sharoitda ham agentlar faoliyatni oʻzlari boshladi va davom ettirdi. Tadqiqotchilarning taʻkidlashicha, bu xatti-harakat oʻyinning belgilarini oʻzida mujassam etadi — aynan shu kuzatuv butun maqolaning markaziy mavzusiga aylandi. Tadqiqotchilar aynan shu holatni — tashqi maqsadsiz boshlangan oʻz tashabbusli faoliyatni — oʻyin belgilari deb atadi.
Blokni uloqtirish usulini mustaqil kashf qilish
Eng kutilmagan kuzatuvlardan biri shunday boʻldi: 13 ta agentning 6 tasi — deyarli yarmi — blokni sakrash vaqtida qoʻyib yuborish orqali uni odatdagidan uzoqroqqa uloqtira olishini oʻz-oʻzidan aniqladi. Tadqiqotchilar bu usulni ataylab mumkin qilib qoʻymagan edi: simulyatsiyada bunday imkoniyat koʻzda tutilmagan boʻlsa-da, agentlar uni oʻzlari topdi. Maqolada bu holat "knowledge of the world that its designers lacked" — yaʻni "uning dizaynerlarida boʻlmagan dunyo haqidagi bilim" deb taʻriflanadi. Boshqacha aytganda, agentlar simulyatsiya muhiti haqida uni yaratganlarning oʻzida boʻlmagan amaliy bilimga ega boʻldi.
Oldindan mashq qilgan agentlar ustun keldi
Tajribaning ikkinchi bosqichida tadqiqotchilar agentlarga aniq maqsadlar berdi — masalan, oroldagi eng baland qoya choʻqqisiga imkon qadar koʻp buyum chiqarish. Shunda orolda 30 soat erkin kashfiyot qilgan 'Eko' agentlari orolni hech qachon koʻrmagan, ammo xuddi shunday tuzilgan agentlar bilan solishtirildi. Taqqoslash adolatli boʻlishi uchun ikkinchi guruh agentlari birinchilari bilan aynan bir xil tuzilgan, farqi — ular orolni hech qachon koʻrmagan edi. Natijada oldindan kashfiyot qilgan agentlar odatda ustun keldi. Boshqacha aytganda, orolni oldindan 'oʻrganib chiqqan' agentlar yangi vazifada ustunlikka ega boʻldi. Tadqiqotchilarning qayd etishicha, maqsadsiz kashfiyot davrida toʻplangan tajriba keyingi aniq vazifalarni bajarishda ustunlik berdi — yaʻni erkin oʻrganish keyinchalik maqsadli harakatda ham samara berdi.
Tadqiqotchilar nimani taklif qilmoqda
Mualliflar ochiq uchli kashfiyotni AI agentlarini oʻqitishning boshqa bir rejimi sifatida taklif qilmoqda — yaʻni anʻanaviy maqsadli oʻqitishdan farqli yondashuv:
"Give an agent a sufficiently rich and safe world, let it choose what is interesting."
Bu gʻoya oʻzbekchada shunday yangraydi: 'Agentga yetarlicha boy va xavfsiz dunyoni bering, qiziqarli narsani oʻzi tanlasin'. Bu taklifga koʻra, agentga oldindan belgilangan vazifa oʻrniga boy muhit va tanlash erkinligi beriladi. Mualliflarning fikricha, bunday yoʻl bilan toʻplangan koʻnikmalar kelajakda robotlarni boshqarishda qoʻllanishi mumkin. Berklidagi Kaliforniya universiteti kognitiv olimi Eunice Yiu natijalardan taassurot olganini aytdi. Shu bilan birga, u bu xatti-harakat ortidagi idrok jarayonlari haqida qoʻshimcha dalillar koʻrishni istashini bildirdi: yaʻni u kuzatilgan xatti-harakatning oʻzi qiziqarli ekanini tan oldi, biroq uning ortida qanday idrok jarayonlari yotganini koʻrsatadigan qoʻshimcha dalillar zarurligini taʻkidladi.
Maqola hozircha faqat arXivʻga joylangan, yaʻni u hali ekspertlar baholovidan oʻtmagan. Tadqiqotning toʻliq matni bilan arXiv:2610.07130 manzilida tanishish mumkin. TechCrunchʻning 22-oktabrdagi materiali tadqiqotni keng oʻquvchiga tanishtirdi; asl ilmiy matn arXivʻda ochiq qolmoqda.
