Dushanba kuni, 2026-yil 5-oktabrda Manhettenda Nyu-York shahar kengashi tarixiy eshituv oʻtkazdi. Kengashning 51 aʻzosini bir joyga toʻplagan kamdan-kam Committee of the Whole formatidagi eshituvda Anthropic, OpenAI, Google va Meta vakillari AQSh qonun chiqaruvchi organi oldida birinchi marta qasamyod ostida guvohlik berdi.
Eshituvga sunʻiy intellekt insayderlarining ogohlantirishi sabab boʻldi. AI sohasi mutaxassislari shahar rahbarlarini rivojlanayotgan AI texnologiyasining xavflari haqida ogohlantirdi. Ular mahalliy hokimiyatlardan kuchliroq nazorat talab qildi — bunga sabab sifatida tizimlar insoniyatga xavf tugʻdirishi mumkinligi haqidagi oʻsib borayotgan xavotirlar keltirildi.
Nima uchun bu eshituv tarixiy
Nyu-York shahar kengashi Anthropic, OpenAI, Google va Meta kompaniyalaridan qasamyod ostida birinchi ommaviy guvohlik olishga erishdi. Committee of the Whole — kengashning barcha 51 aʻzosini bir zalga yigʻadigan kamdan-kam qoʻllanadigan format; bunday keng qamrovli chaqiriq masalaning shahar rahbariyati uchun naqadar ustuvor ekanini koʻrsatadi. Guvohliklarning qasamyod ostida olingani ularning huquqiy ahamiyatini oshiradi. Eshituvda AI xavflari va ularga qarshi qonunchilik yechimlari koʻrib chiqildi, ikki alohida panel — sobiq xodimlar va amaldagi kompaniya vakillari — qarama-qarshi pozitsiyalarni bayon qildi.
Sobiq xodimlar: «kompaniyalar nazorat qila olmaydigan texnologiyani yaratmoqda»
Anthropic, OpenAI va Google DeepMindʻdan yaqinda ketgan xodimlar kengash oldida kompaniyalarda beparvo madaniyat hukmronligini aytdi. Ularning soʻzlariga koʻra, eng yirik texnologiya kompaniyalari oʻzlari ham qanday nazorat qilishni bilmaydigan texnologiyani yaratish poygasida. Sobiq xodimlar bu poyga surʻati xavfsizlik choralaridan oldinga oʻtib ketganini taʻkidladi va kengashni texnologiya ustidan nazorat butunlay yoʻqolishi mumkinligi haqida ogohlantirdi.
Sobiq Anthropic muhandisi Jacob Coxon kengashga kompaniyalar ichki madaniyatini shunday taʻrifladi:
«Kompaniyalar startap mantiqi bilan ishlaydi: tez harakatlan, buz, keyin tuzat. Bu rasm almashish ilovasi uchun ishlaydi. Insoniyat yaratgan eng kuchli texnologiyani qurishda bu ishlamaydi.»
Uning fikricha, isteʻmolchi ilovalari uchun mos boʻlgan «tez harakatlan» falsafasi insoniyat tarixidagi eng kuchli texnologiyaga qoʻllanilganda xavfli boʻladi.
Coxon: insoniyat nazoratni yoʻqotishi mumkin
Coxon oʻz chiqishini eng qattiq ogohlantirish bilan yakunladi. Uning soʻzlariga koʻra, hozirgi yoʻl davom etsa, insoniyat AI tizimlari ustidan nazoratni yoʻqotishi ehtimoli koʻproq — va bu insoniyatning yoʻq boʻlishi bilan tugashi mumkin:
«Hozirgi yoʻlda, fikrimcha, insoniyat bu AIʻlarga nazoratni yoʻqotishi ehtimoli koʻproq va bu insoniyatning yoʻq boʻlishi bilan tugashi mumkin.»
Shunday qilib, sobiq xodimlar paneli kengash oldida nafaqat joriy amaliyotni, balki kelajakdagi eng yomon stsenariyni ham ochiq bayon qildi.
Kompaniyalar: tizimlar kundalik hayotni yaxshilamoqda
OpenAI, Anthropic, Google va Meta xodimlaridan iborat alohida panel ham Manhettendagi eshituvda rasmiylar oldida soʻzga chiqdi. Ular oʻz tizimlari odamlarning kundalik hayotini yaxshilayotganini aytdi va kompaniyalar xavfsizlikka maksimal eʻtibor qaratayotganini taʻkidladi. Kompaniya vakillari oʻz bayonotlarida tizimlar xavfsizligini taʻminlash eng ustuvor vazifa ekanini alohida qayd etdi. Shu tariqa eshituvda ikki qarama-qarshi pozitsiya yonma-yon yangradi: sobiq xodimlarning ogohlantirishi va amaldagi xodimlarning ishontirishi. Kompaniya vakillari guvohliklarini ham qasamyod ostida berdi.
Qonun loyihalari: AQSh tarixidagi birinchi whistleblower ragʻbatlantirish dasturi
Eshituvda AI xavflari va qonunchilik yechimlari koʻrib chiqildi. Muhokama qilingan qonun loyihalari toʻplami quyidagilarni oʻz ichiga oladi. Birinchisi — mamlakat tarixida birinchi boʻladigan whistleblower ragʻbatlantirish dasturi: bu mexanizm AI sohasidagi qonunbuzilishlar haqida xabar bergan shaxslarni himoya qilish va ragʻbatlantirishga qaratilgan. Ikkinchisi — AI agentlari tufayli zarar koʻrgan nyu-yorkliklar uchun sudga shaxsiy murojaat huquqi. Uchinchisi — mustaqil uchinchi tomon tekshiruvi talablari: AI tizimlari tashqi ekspertlar tomonidan tekshiruvdan oʻtkazilishi shart boʻladi. Dastur qabul qilinsa, u mamlakatdagi birinchi shunday mexanizm boʻladi. Bu chora-tadbirlar birgalikda AI tizimlari ustidan tashqi nazorat mexanizmini yaratishga qaratilgan.
Musk kompaniyasiga subpoena
Eshituv oldidan kengash spikeri Julie Menin Elon Muskʻning SpaceXAI kompaniyasiga kamdan-kam uchraydigan subpoena berdi — kompaniya kengash soʻroviga javob bermagan edi. Kengash SpaceXAI subpoenaga boʻysunmasa, Nyu-York shtati Oliy sudida majburlash choralarini koʻrishini bildirdi. Menin bu chorani kompaniya kengashning rasmiy soʻroviga javob qaytarmagani uchun koʻrdi. Subpoena eshituv ishtirokchilari doirasini kengaytirish va barcha yirik oʻyinchilarning pozitsiyasini eshitishga qaratilgan qadam sifatida baholandi.
Batafsil: Nyu-York shahar kengashi matbuot bayonoti va Compuserve hikoyasi. Eshituv eʻlon qilingani haqidagi avvalgi maqolamizni ham oʻqing.
