Sunʻiy intellekt sohasining yirik oʻyinchilaridan biri — Anthropic kompaniyasi oʻz aksiyalarining bir qismini jamoat foydasi yoʻlida ajratishga qaror qildi. Kompaniya 2026-yil 18-oktabrda «Anthropic Public Benefit Fund» nomli yangi tuzilma tashkil etilishini eʼlon qildi: aksiyadorlar maʼqullasa, aksiyalarning 5 foizi hozir fondga oʻtkaziladi, kompaniya qiymati oʻsgani sari bu ulush yanada koʻpayadi. Rasmiy bayonotga koʻra, ushbu qadam asoschilar va xodimlarning avvalgi xayriya majburiyatlari bilan birga kompaniya aksiyalarining qariyb 20 foizini jamoat manfaatlariga yoʻnaltiradi.
Fond qanday ishlaydi
Anthropicʻning rasmiy blogida eʼlon qilingan rejaga koʻra, fondga hozir 5 foiz aksiya ajratiladi — bu aksiyadorlar roziligiga bogʻliq. Keyingi bosqichda kompaniya qiymati belgilangan boshlangʻich darajadan har 50 foizga oʻsganda, direktorlar kengashi ixtiyori bilan fondga yana 2 foizdan aksiya qoʻshiladi. Yaʼni kompaniya qanchalik tez oʻssa, fond ulushi shunchalik katta boʻladi — tuzilma aynan shu tamoyilga asoslangan. Bu mexanizm fond ulushini kompaniya muvaffaqiyatiga bevosita bogʻlaydi: baholash qanchalik yuqori boʻlsa, jamoat foydasiga ajratilgan qism shunchalik katta boʻladi.
Eʼlon shu bilan cheklanmaydi: fond klassik xayriya tashkiloti (AQSh soliq kodeksidagi 501(c)(3) formati) emas, balki Anthropicʻga toʻliq tegishli masʼuliyati cheklangan jamiyat (LLC) sifatida roʻyxatdan oʻtkaziladi. Kompaniya bunday tanlovni xayriya shakllari orasida moslashuvchanlikka ehtiyoj bilan izohlaydi: fond anʼanaviy notijorat tashkilotlarga katta xayriyalar qilishni ham, aniq aholi guruhlariga toʻgʻridan-toʻgʻri toʻlovlar ajratishni ham koʻrib chiqishi mumkin. Shu bilan birga, fond egaligidagi birorta ham aksiya AQShda yoki xorijda lobbi faoliyati yoxud siyosiy xayriyalar uchun ishlatilmaydi — bu rasmiy bayonotda alohida taʼkidlangan. LLC formati fondga xayriya yoʻnalishlarini vaziyatga qarab oʻzgartirish imkonini beradi — klassik notijorat maqomi bunday moslashuvchanlikni cheklagan boʻlardi.
Nega aynan shunday tuzilma
Anthropic oʻzini jamoat foydasi korporatsiyasi deb hisoblaydi va missiyaga oid ishlarning aksariyati — sunʻiy intellekt (SI) xavfsizligi va izohlanuvchanligi boʻyicha tadqiqotlar, amaliy biotibbiyot izlanishlari, notijorat va ilmiy muassasalarga Claude uchun chegirmalar — bevosita kompaniya ichida bajarilishini taʼkidlaydi. Bu faoliyatlarda ham jamoat foydasi, ham tijorat qiymati boʻlgani uchun ular kompaniya tarkibida qoladi. Bayonotda qayd etilishicha, fond esa butunlay yangi, tashqi yoʻnalishlarni ochadi — ichki dasturlar tadqiqot va mahsulot darajasida ishlasa, fond toʻgʻridan-toʻgʻri moliyaviy qoʻllab-quvvatlash darajasida harakat qiladi.
Yangi fond esa missiyani yangi yoʻllar bilan amalga oshirish uchun kengroq moslashuvchanlik va koʻlam beradi:
«Fond shunday tuzilganki, Anthropic qanchalik oʻssa, jamoat foydasiga toʻgʻridan-toʻgʻri yoʻnaltiriladigan ulush shunchalik katta boʻladi. Texnologiya kompaniyalarida rahbarlarga oʻsib boruvchi mukofot aksiyalari berish odatiy amaliyot — biz esa bu aksiyalarni jamoat foydasiga yoʻnaltirmoqdamiz». (Anthropic rasmiy bayonotidan)
Fond nimalarga yoʻnaltiriladi
Eʼlonda fond faoliyatining misollaridan biri sifatida SIʻning mehnat bozoriga taʼsiri koʻrsatilgan. Anthropic fikricha, sunʻiy intellekt ulkan iqtisodiy qiymat yaratishi mumkin, ammo koʻplab ishchilar uchun beqarorlik ham keltirib chiqarishi ehtimoli bor. Kompaniya ushbu muammoni oʻrganish va yumshatishga avvalroq 200 million dollar ajratgan; endi fond SI taraqqiyoti surʼatini hisobga olgan holda yanada dadil yondashuvlar uchun moslashuvchanlik beradi. Fond faoliyati doirasida birinchi navbatda mehnat bozori masalasi koʻriladi: Anthropic sunʻiy intellekt ulkan iqtisodiy qiymat yaratishi bilan birga koʻplab ishchilar uchun beqarorlik xavfini ham keltirib chiqarishi mumkinligini tan oladi.
TechCrunchʻning yozishicha, fond anʼanaviy notijorat tashkilotlarga katta xayriyalar qilishni yoki muayyan aholi qatlamlariga toʻgʻridan-toʻgʻri toʻlovlarni qoʻllab-quvvatlashi mumkin. Boshqaruv tafsilotlari va baholash bosqichlari kelgusi oylarda eʼlon qilinadi; kompaniya shuningdek, missiya ijrosi boʻyicha erishilgan natijalar haqida alohida jamoat foydasi hisoboti chiqarishni rejalashtirmoqda.
Katta rasm: qariyb 20 foiz jamoat manfaatida
Yangi fond asoschilar va xodimlarning avvalgi majburiyatlari ustiga quriladi. Anthropic tashkil etilganda uning asoschilari oʻz aksiya ulushlarining 80 foizini xayriya qilishga vaʼda bergan; shundan beri kompaniyada xodimlar aksiya xayriyasini kompaniya ikki baravar oshiradigan moslashtirish dasturi ham ishlaydi — xodimlarning qariyb yarmi unda ishtirok etadi. Bugungi eʼlon bilan birga Anthropic aksiyalarining taxminan 20 foizi jamoat foydasiga yoʻnaltirilgan boʻladi; kompaniya maʼlum baholash bosqichlariga yetsa, bu ulush yanada oshishi mumkin. Boshqacha aytganda, asoschilar vaʼdasi, xodimlar dasturi va yangi fond yigʻindisi bugungi kunda kompaniya kapitalining qariyb beshdan bir qismini jamoat manfaatlariga bogʻlaydi.
Reuters agentligi eʼlonni tasdiqlar ekan, voqeani rejalashtirilayotgan birlamchi ommaviy taklif (IPO) oldidan sodir boʻlayotgani bilan bogʻladi: kompaniya bahosi oʻsgani sari fond ulushi ham avtomatik koʻpayadi. Eslatib oʻtamiz, avvalroq Anthropic IPO oldidan investorlar kompaniyani taxminan 1,5 trillion dollar deb baholashni muhokama qilgani xabar qilingan edi.
