OpenAI qanday qadam tashladi
OpenAI 2026-yil 5-oktabrda eʻlon qilingan blog postida ChatGPT va Codex tomonidan yaratiladigan matnlarga koʻrinmas belgi (watermark) qoʻyishni boshlashini maʻlum qildi. Qaror Yevropa Ittifoqining sunʻiy intellekt (SI) toʻgʻrisidagi qonuni (AI Act) talablariga moslashish maqsadida qabul qilingan. Kompaniya xabariga koʻra, belgilash yaqin haftalarda Yevropa Ittifoqidagi barcha tariflardagi ChatGPT va Codex foydalanuvchilariga joriy etiladi.
Dasturchilar butun dunyo boʻylab ayrim modellar uchun belgilashni hozirdan yoqishi mumkin, ammo Yevropa Ittifoqidan tashqarida u sukut boʻyicha oʻchiq qoladi. Yaʻni, belgi avtomatik qoʻyilishi hozircha faqat Yevropa Ittifoqi hududiga tegishli. Ars Technica mustaqil ravishda xabarni tasdiqlab, belgilash sukut boʻyicha faqat Yevropa Ittifoqida yoqilishi kompaniya bayonotiga mos kelishini yozdi. Belgilash barcha tarif rejalaridagi tegishli ChatGPT va Codex foydalanuvchilarini qamrab oladi: cheklov tarif darajasida emas, hududiy asosda qoʻllanadi. Joriy etish bir zumda emas, bosqichma-bosqich — yaqin haftalar davomida amalga oshiriladi. Bu — sunʻiy intellekt laboratoriyasi SI tomonidan yaratilgan matnni ommaviy miqyosda aniqlanadigan qilishga qaratilgan yirik qadamlardan biri.
Belgilash qanday ishlaydi
Usul textGrain deb ataladi. OpenAI usul boʻyicha texnik hisobot nashr etdi; hisobot Pensilvaniya universiteti va Yel universiteti tadqiqotchilari bilan hamkorlikda yozilgan va usulning ishlash tamoyillarini ochiq bayon qiladi. textGrain maxfiy kalit yordamida modelning keyingi soʻz boʻyicha bashoratlarini tartiblaydi: matn yaratilayotganda soʻz tanlovlari nozik shaklda oldindan belgilangan naqshga moslashtiriladi.
Natijada oʻquvchi matndagi farqni seza olmaydi, ammo maxsus detektor naqshni aniqlay oladi. Belgi nusxalangan matn bilan birga koʻchadi: parcha boshqa joyga koʻchirilganda ham belgi saqlanib qoladi. Muhimi — belgi foydalanuvchini aniqlamaydi, faqat matnning SI tomonidan yaratilganini koʻrsatadi. OpenAI maʻlumotlariga koʻra, belgilash model sifatiga sezilarli taʻsir koʻrsatmagan. Texnik hisobotda aytilishicha, maxfiy kalit modelning keyingi soʻz boʻyicha bashoratlarini maʻlum tartibda saralaydi va shu tartib detektor uchun oʻqiladigan naqsh hosil qiladi: oʻquvchi uchun matn tabiiy koʻrinishda qoladi, ammo uning statistik tuzilishida yashirin belgi saqlanadi.
"OpenAI will start adding an invisible watermark to text generated by ChatGPT and Codex in the European Union to comply with the EU AI Act, the company said Monday in a blog post." — TechCrunch xabari
Aniqlash chegaralari
Belgilash mukammal himoya emas. OpenAI oʻz sinovlarida soʻzlarning 10 foizini sinonimlar bilan almashtirish detektor aniqligini taxminan 92 foizdan 66 foizga tushirganini qayd etdi. Qisqa parchalarni, matematika javoblarini va tarjima qilingan matnni aniqlash ham qiyinroq kechadi.
Shu sababli detektor dastlab keng ommaga ochilmaydi: unga kirish faqat tasdiqlangan tadqiqotchilar va ekspert tashkilotlarga beriladi. Kompaniya cheklovlarni ochiq eʻlon qildi va texnologiyani SI matnini aniqlash yoʻlidagi amaliy vosita sifatida taqdim etmoqda. Belgilashning real samaradorligi esa aynan mana shu cheklovlar doirasida baholanadi.
Detektor kimlarga ochiq
Detektorga kirish dastlab cheklangan: uni faqat tasdiqlangan tadqiqotchilar va ekspert tashkilotlar oladi. Kompaniya bunday yondashuvni texnologiyaning mustaqil baholashdan oʻtishi zarurati bilan izohlaydi. Aniqlik koʻrsatkichlari — jumladan, sinonim almashtirishda 92 foizdan 66 foizga tushishi — aynan shu baholash jarayonida tekshiriladi.
Shunday qilib, belgilash tizimi ikki qismdan iborat: matnga belgi qoʻyish avtomatik va ommaviy (Yevropa Ittifoqida), belgini oʻqish esa hozircha tor doiradagi mutaxassislar ixtiyorida. OpenAI detektorni keng ommaga qachon ochishini hozircha maʻlum qilmagan.
Qonuniy asos va joriy etish jadvali
OpenAI qadamni bevosita Yevropa Ittifoqining SI toʻgʻrisidagi qonuni bilan bogʻladi. Qonun SI tizimlaridan chiqayotgan kontentning aniqlanishini talab qiladi — shu sababli kompaniya belgilashni aynan Yevropa Ittifoqi foydalanuvchilari uchun sukut boʻyicha yoqmoqda. Yevropa Ittifoqidan tashqarida esa belgilash ixtiyoriy qolmoqda: ishlab chiquvchilar uni hozirdan tanlangan modellar uchun yoqishi mumkin, lekin sukut boʻyicha oʻchiq turadi. Shunday qilib, Yevropa Ittifoqi ichida belgi avtomatik qoʻyilsa, qolgan hududlarda qaror ishlab chiquvchining oʻzida qoladi.
Xronologiya shunday: OpenAI 5-oktabrda blog postida rejani eʻlon qildi, ertasi kuni Ars Technica xabarni mustaqil tasdiqladi. Amaliy joriy etish bosqichma-bosqich, yaqin haftalar ichida amalga oshiriladi. Ars Technicaʻning mustaqil tasdigʻi ham aynan shu jihatni — belgilashning sukut boʻyicha faqat Yevropa Ittifoqida yoqilishini — kompaniyaning qonunga moslashish izohi bilan birga qayd etdi. Bu qaror yirik SI laboratoriyalari qonuniy talablar ostida kontentni aniqlash mexanizmlarini qanday joriy etayotgani borasida aniq misol boʻladi.
