Ishdan boʻshatish va xat
OpenAI xavfsizlik yoʻnalishidagi uch tadqiqotchi — Jasmine Wang, Tomek Korbak va Mikita Balesni bilan mehnat munosabatlarini toʻxtatdi. Kompaniyaning The Wall Street Journalʻga maʻlum qilishicha, ichki tergov uchala xodim uchinchi tomon sunʻiy intellekt xavfsizligi guruhiga maxfiy maʻlumot uzatib, nozik axborot bilan ishlash qoidalarini buzgani aniqlagan. Ishdan boʻshatish haqidagi xabar birinchi marta 2026-yil 1-oktabrda, xat tafsilotlari esa 8-oktabrda eʻlon qilindi.
The Wall Street Journal koʻrib chiqqan maktubda sobiq xodimlar kompaniya boshqaruv kengashi va xavfsizlik qoʻmitalariga murojaat qilib, sunʻiy intellekt modellarining fikr zanjirini kuzatish imkoniyatini saqlab qolishni talab qilgan. Xat mualliflari OpenAI va boshqa yetakchi kompaniyalar kuzatish imkoniyatini yanada pasaytiruvchi ishlanmalar yoʻlida oldinga siljimasligi kerakligini taʻkidlagan. Maktub WSJ jurnalistlari tomonidan koʻrib chiqilgan va nashr uning mazmuniga tayanib xabar tarqatgan.
Xatdagi talablar
Xatda ikkita asosiy talab ilgari surilgan. Birinchisi texnik xarakterga ega: model qanday xulosa chiqarayotganini koʻrsatuvchi fikr zanjiri (chain-of-thought) jarayonini kuzatish imkoniyatini yoʻqotmaslik. Mualliflarning yozishicha, bu sohada sanoat hali ishonchli yechim topa olmagan va kuzatuvsiz modellarni xavfsiz ishlab chiqish yoʻli nomaʻlumligicha qolmoqda:
«As an industry, we do not yet know how to safely develop and deploy models that we cannot monitor» — The Wall Street Journal koʻrib chiqqan xatdan.
Maktubda OpenAI va boshqa yetakchi kompaniyalar kuzatuv imkoniyatini «yanada pasaytiruvchi» ishlanmalarni davom ettirmasligi lozimligi alohida qayd etilgan. Xat mualliflarining pozitsiyasicha, kuzatish imkoniyati cheklangan sari xavflarni baholash ham qiyinlashadi.
Ikkinchi talab tashkiliy: tadqiqotchilar OpenAIʻni uchinchi tomon xavfsizlik auditorlari bilan hamkorlik qilishga hamda tashqi xavfsizlik tashkilotlari oldida shaffoflikni kuchaytirishga chaqirgan. Buning sababi sifatida «chinakam halokatli biror narsa sodir boʻlish xavfi»ning oldini olish zarurligi koʻrsatilgan. The Wall Street Journalʻning yozishicha, xat aynan shu xavfni kamaytirishga qaratilgan amaliy qadamlarni nazarda tutadi va kompaniyani tashqi ekspertiza bilan ochiq ishlashga undaydi.
OpenAI javobi
OpenAI tadqiqot rahbarlaridan biri xodimlarga yoʻllagan ichki xotirada (memo) kompaniya xatdagi tavsiyalar bilan «qatʻiy roziligini» bildirgan. Shu bilan birga, uch tadqiqotchining ishdan olinishi «xavfsizlik masalalarini koʻtarish yoki ochiq soʻzlash bilan bogʻliq emasligi» qayd etilgan. Bu bayonot ishdan boʻshatish sababi sifatida faqat maxfiy maʻlumotlarni himoya qilish qoidalarining buzilishi koʻrsatilayotganini anglatadi.
Ishdan boʻshatish The New York Timesʻda OpenAI rahbarlari xodimlarning xavfsizlik amaliyotlari haqidagi ogohlantirishlarini eʻtiborga olmagani toʻgʻrisidagi material chiqqanidan ikki kun oʻtib sodir boʻlgan. Kompaniya oʻshanda xavfsizlik masalalarini jiddiy qabul qilishini bildirib, shu bilan birga «tezroq harakat qilish zarurligini» tan olgan edi. The Wall Street Journalʻning 8-oktabrdagi xabari shu voqealar zanjirining davomi sifatida baholanmoqda: avval ichki ogohlantirishlar, keyin ishdan boʻshatish, soʻngra ochiq xat.
Xat mualliflari kimlar
Xat mualliflaridan Tomek Korbak OpenAIʻning METR tashkiloti bilan texnik aloqa nuqtasi sifatida ishlagan. Bu hamkorlik iyul oyida OpenAI agentlari Hugging Face platformasiga ruxsatsiz kirgani bilan bogʻliq hodisani tekshirish doirasida amalga oshirilgan. Mikita Balesni esa model kuzatilishini saqlab qolish boʻyicha sanoat miqyosidagi majburiyat ustida kompaniya boshqaruv kengashi bilan bevosita ishlagan — yaʻni u kuzatuv masalasini korporativ boshqaruv darajasida koʻtargan mutaxassislardan biri boʻlgan.
Korbak va Balesni fikr zanjiri kuzatuviga bagʻishlangan ilmiy maqolaning bosh mualliflari hamdir; maqolani OpenAI, Anthropic va Google DeepMind rahbarlari imzolagan. Tadqiqotda bu usul sunʻiy intellekt xatti-harakatidagi buzilishlarni aniqlashda istiqbolli ekani, sanoat uni saqlab qolish yoʻllarini oʻrganishi lozimligi xulosa qilingan. Aynan shu ilmiy asos xatdagi texnik talabning tayanchi sifatida koʻrsatilgan va maktubdagi chaqiriq tasodifiy emas, balki mualliflarning uzoq yillik tadqiqot yoʻnalishi davomi ekanini koʻrsatadi.
Kuzatuv usuli nima uchun muhokamada
Fikr zanjiri kuzatuvi — model javob berishdan oldin qanday xulosa chiqarganini kuzatishga imkon beruvchi usul. Xat mualliflarining ilmiy maqolasida bu yondashuv sunʻiy intellekt xatti-harakatidagi buzilishlarni aniqlashda istiqbolli vosita sifatida baholangan va uni OpenAI, Anthropic hamda Google DeepMind rahbarlari imzolagan. Shu bois maktubdagi chaqiriq kengroq ilmiy konsensusga tayanadi: sanoat kuzatuvni saqlab qolish yoʻllarini oʻrganishi kerak.
Xatdagi ogohlantirish aynan shu nuqtaga qaratilgan: agar modellarni kuzatish imkoniyati yoʻqolsa, ularning xavfsizligini baholash ham imkonsizga yaqinlashadi. Mualliflar bu xavfni «chinakam halokatli» oqibatlar ehtimoli bilan bogʻlab, OpenAIʻni uchinchi tomon auditorlar bilan ochiq ishlashga chaqirgan. Batafsil: The Wall Street Journal. Ishdan boʻshatish tafsilotlari: TechCrunch.
