Yaponiya banki (BOJ) raisining oʻrinbosari Shinichi Uchida dushanba kuni, 5-oktabrda sunʻiy intellektning jahon boʻylab keng qoʻllanilishi iqtisodiyotga katta ijobiy talab zarbasi sifatida taʻsir qilayotganini aytdi, biroq investorlarning kutilmalari oʻzini oqlamasa, moliya bozorlarida korreksiya xavfi borligidan ogohlantirdi. U bu fikrlarni ECONDAT 2026 kuzgi yigʻilishining ochilish nutqida bildirdi; nutq matni markaziy bankning rasmiy saytida chop etildi.
Uchida nima dedi
Uchida SI bumi hozircha asosan talab tomondan iqtisodiyotga taʻsir koʻrsatayotganini taʻkidladi. Uning soʻzlariga koʻra, texnologiyaning ommalashuvi iqtisodiyot va narxlarga yuqoriga bosim oʻtkazgan, bu esa moliyaviy sharoitlarni umumiy hisobda yumshatgan.
"It is a big positive demand shock, which has put upward pressure on the economy and prices," Uchida said. (Uchida: "Bu katta ijobiy talab zarbasi boʻlib, iqtisodiyot va narxlarga yuqoriga bosim oʻtkazdi.")
Uchida talab tomonining avval kelgani va moliyaviy sharoitlarni yumshoqroq qilgani ehtimolini aytib oʻtdi — ammo ogohlantirish ham qoʻshdi:
"Tentatively, it appears the demand side has come first and made financial conditions more accommodative on balance. But there is a risk of correction if profits do not follow." (Uchida: "Taxminan aytganda, avval talab tomoni kelgandek va moliyaviy sharoitlarni umumiy hisobda yumshoqroq qilgandek koʻrinadi. Ammo foydalar buning ortidan kelmasa, korreksiya xavfi bor.")
Reuters xabariga koʻra, Uchida nutqida SI allaqachon markaziy banklar pul-kredit siyosatini baholashda foydalanadigan koʻrsatkichlarga taʻsir koʻrsatayotganini qayd etgan. Agar korporativ foydalar joriy kutilmalarni oqlamasa, bu yumshash teskari yoʻnalishga burilishi mumkin.
Talab zarbasi deganda Uchida iqtisodiyotga tashqaridan kelgan kuchli turtki nazarda tutgan: SI ga boʻlgan talab tovarlar, xizmatlar va sarmoyalarga boʻlgan umumiy talabni oshiradi, bu esa narxlar va iqtisodiy faollikka yuqoriga bosim beradi. Bunday vaziyatda moliyaviy sharoitlar yumshaydi — yaʻni kredit olish osonlashadi, aktivlar narxi koʻtariladi va bozor ishtirokchilari xatarni kamroq sezadi.
Talab zarbasi va unumdorlik samarasi
Uchidaning baholashicha, SI hozircha asosan talabni oshirish orqali iqtisodiyotni ragʻbatlantirmoqda, unumdorlik samarasi esa hali toʻliq koʻrinmayapti. Texnologiya uzoq muddatda unumdorlikni oshirishi va kapital jamgʻarilishini kuchaytirishi mumkin — bu esa oʻz navbatida mamlakatning tabiiy foiz stavkasiga (r-star) taʻsir qilishi ehtimol. Biroq unumdorlik samarasi hali toʻliq namoyon boʻlgani yoʻq: talab zarbasi birinchi keldi, uning iqtisodiy samara bilan qoplanishi esa kelajakdagi savol.
Shu nuqtai nazardan Uchidaning ogohlantirishi aniq: bozorlar SI kompaniyalaridan katta foydalar kutmoqda. Agar bu foydalar kelmasa, hozirgi yumshoq moliyaviy sharoitlar teskari aylanishi mumkin.
Qarama-qarshi yoʻnalishdagi ikki kuch
Uchida SI ning moliya bozorlariga taʻsirida ikki qarama-qarshi kuch ishlayotganini koʻrsatdi. Bir tomondan, SI aksiyalar narxini koʻtarib, moliyaviy sharoitlarni yumshatgan. Ikkinchi tomondan, SI bilan bogʻliq firmalarning ulkan hajmdagi obligatsiya chiqarishlari uzoq muddatli foiz stavkalariga yuqoriga bosim oʻtkazmoqda — bu esa teskari yoʻnalishda ishlaydi.
Bu yerda mexanizm sodda: obligatsiya taklifi keskin koʻpaysa, ularning bozor narxi pasayadi, daromadliligi esa koʻtariladi — bu uzoq muddatli foiz stavkalarining oʻsishi demakdir. Shunday qilib, SI bir vaqtda ham aksiyalar bozorini isitmoqda, ham qarz bozorida pulning narxini qimmatlashtirmoqda. Uchida aynan shu qarama-qarshilikni markaziy banklar diqqat bilan kuzatishi kerak boʻlgan nuqta sifatida koʻrsatdi.
Boshqacha aytganda, bir xil texnologik toʻlqin ham riskli aktivlar narxini qoʻllab-quvvatlamoqda, ham qarz bozorida stavkalarni koʻtarmoqda. Markaziy banklar uchun bu ikki kuchning muvozanatini kuzatish pul-kredit siyosati qarorlarida muhim omilga aylanmoqda.
Pul-kredit siyosati uchun ahamiyati
Uchidaning nutqi markaziy bankirlar SI bumini shunchaki texnologik yangilik sifatida emas, balki pul-kredit siyosatining oʻziga taʻsir qiluvchi makroiqtisodiy omil sifatida koʻrayotganini koʻrsatadi. SI talabni oshirib, narxlarga bosim oʻtkazsa — bu inflyatsion bosim degani; unumdorlik oshsa — bu taklif tomonining kengayishi va tabiiy foiz stavkasining oʻzgarishi degani.
Shuning uchun Uchida SI ning markaziy banklar siyosat baholashda tayanadigan oʻzgaruvchilarga allaqachon taʻsir qilayotganini alohida qayd etdi. Moliya bozorlari ishtirokchilari uchun esa uning asosiy xabari sodda: bugungi yumshoq sharoitlar asosan kutilmalarga tayanadi, kutilmalar esa foydalar bilan tasdiqlanishi kerak.
Uchida bu mulohazalarni ECONDAT 2026 kuzgi yigʻilishining ochilish nutqi sifatida bildirdi. Nutq matni dushanba kuni markaziy bankning rasmiy saytida eʻlon qilindi — yaʻni bu rasmiy pozitsiya bayoni, norasmiy izoh emas. Markaziy bank rahbariyatining SI ni pul-kredit siyosati kun tartibiga shu darajada koʻtarayotgani texnologiyaning makroiqtisodiy ahamiyati tobora ortib borayotganini koʻrsatadi.
Shunga oʻxshash bozor xavotirlari haqida avvalroq ham yozilgan — masalan, Maykl Berrining SI kompaniyalari IPOʻlariga oid ogohlantirishi bozor qizib ketgani haqidagi munozaralarni kuchaytirgandi.
